Αρχική Al-posts Αρχεία ανά κατηγορία "Selective" (Σελίδα 13)

Κατηγορία: Selective

Συρία, η «Μικρή Μακεδονία»: Αμφίπολη, Δίον, Πέλλα

Έκθεση με 300 και πλέον φωτογραφίες από τη Συρία, έναν «κόσμο οριστικά χαμένο», εγκαινιάζεται στις 6 Φεβρουαρίου, στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ.

Ο «χαιρετισμός» στη «φιλτάτη Συρία» είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Από την έναρξη -σχεδόν- του εμφυλίου πολέμου (το 2011) στον σπαρασσόμενο τόπο της Μέσης Ανατολής, σε μία από τις αρχαιότερες χώρες στον κόσμο, με ιστορία 7.000 χρόνων.

Η Συρία ήταν «η άλλη Ελλάδα» του Σελεύκου, η «Μικρή Μακεδονία» στις περιγραφές του Στράβωνα. Είχε 50 ελληνικές πόλεις, που έφεραν ονόματα πόλεων της Μακεδονίας (Δίον, Πέλλα, Έδεσσα, Βέροια, Αμφίπολη, Σελεύκεια, Αντιόχεια, κ.λπ.) και ήκμασαν στην Ελληνιστική, Ελληνο-Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή.

 Μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο, το Ινστιτούτο των Ηνωμένων Εθνών για την Εκπαίδευση και την Έρευνα (UNITAR) ανακοίνωνε πως περίπου 290 χώροι ή μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς στη Συρία έχουν καταστραφεί από τον συνεχιζόμενο εμφύλιο πόλεμο, όπως προκύπτει από δορυφορικές φωτογραφίες.

«… Για τους αλιείς της πορφύρας και τους εμπόρους της Φοινίκης.

… Για τους Βεδουίνους, τους Δρούζους και τους Κούρδους που ζουν μέσα στους αρχαίους ερειπιώνες.

.. Για τα δεκάδες ακατοίκητα βυζαντινά χωριά.

… Για τα απογεύματα στον Συμεών τον Στυλίτη, όταν κοκκινίζουν οι πέτρες, τις δύσεις στην έρημο, τις βραδιές στον Ευφράτη, τα χρυσαφένια ξημερώματα στην Παλμύρα.

… Για τις μητροπόλεις των πέντε χριστιανικών δογμάτων στο Χαλέπι και τις παραδεισένιες αυλές με τα γιασεμιά και τις λεμονιές πίσω από τους μαντρότοιχους των γέρικων σπιτιών.

… Για τον Ρωμανό τον Μελωδό και τον Εφραίμ τον Σύρο.

… Για τον Χάννα Μανσούρ, που εμείς τον είπαμε Ιωάννη Δαμασκηνό…».

Είναι αποσπάσματα από την «αφιέρωση» της επιμελήτριας Μαριάννας Κορομηλά στη «μεγάλη» και «φιλτάτη» Συρία -εισαγωγή μόνο στην πολύπτυχη φωτογραφική έκθεση, με τίτλο «Χαίρε, ω φιλτάτη Συρία – Φωτογραφίες του Θεόφιλου Προδρόμου από έναν κόσμο οριστικά χαμένο», που αναπτύσσεται από τις 6 Φεβρουαρίου, στο Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τράπεζας.

Φάρος του ελληνικού πολιτισμού και πρωτεργάτις του Χριστιανισμού, η Δαμασκός «μιλούσε» ελληνικά επί 10 αιώνες: Από το 300 π.Χ. έως το 705 μ.Χ., οπότε ο Χαλίφης Αλ Ουαλίντ κατάργησε τα ελληνικά «ως επίσημη γλώσσα του κράτους», που ήταν ως τότε.

300 φωτογραφίες από 3.000 πλάνα

… «Για να ξαναζήσουμε και να μοιραστούμε τα βιώματά μας. Για να μην χάσουμε τη Συρία από τα μάτια μας. Για να μείνει αυτή η μεγάλη πολιτιστική κοιτίδα στη μνήμη μας και η δική μας μνήμη να γίνει κτήμα όλων…»

Οι 300 και πλέον φωτογραφίες (τού γιατρού – ερασιτέχνη φωτογράφου Θεόφιλου Προδρόμου– μανιώδη ταξιδευτή, παλιότερα, και «εραστή» των εικόνων της απειλούμενης με πλήρη καταστροφή χώρας) επιλέχθηκαν μέσα από περισσότερα από 3.000 πλάνα και συνθέτουν πλέον -συνδυασμένα με τα κείμενα της Μαριάννας Κορομηλά- λαμπρό οδοιπορικό στην πολύπαθη Συρία.

«Αν και παρακολουθούμε από κοντά την τραγωδία που εξελίσσεται στη Μέση Ανατολή, το δράμα εκατομμυρίων ανθρώπων, την καταστροφή και τη λεηλασία σημαντικότατων μνημείων, η έκθεση είναι καθαρά πολιτιστική, δίχως αναφορές στα πρόσφατα γεγονότα» σημειώνουν οι διοργανωτές και συνεχίζουν…

Οι μηχανισμοί της μνήμης

«Με τον φακό του Θεόφιλου Προδρόμου και τα κείμενα της ιστορικού Μαριάννας Κορομηλά ξεδιπλώνεται ένας ευγενικός κόσμος, βαθιά πολιτισμένος και ιδιαίτερα οικείος στην ιστορική μνήμη του ελληνισμού.

Μεταξύ των εξαιρετικά σημαντικών πληροφοριών που θα δώσει στη διάλεξη της η καθηγήτρια Γιώτα Ασημακοπούλου – Ατζακά είναι η παράνομη εξαγωγή των συριακών ψηφιδωτών, μέσα από τη μαύρη αγορά, από τους Τζιχανιστές.

Στόχος είναι να κινητοποιηθούν οι μηχανισμοί της μνήμης, ανακαλώντας όχι μόνο τα χίλια χρόνια της ελληνιστικής, ελληνορωμαϊκής και βυζαντινής ιστορίας του τόπου (333 π.Χ. έως 636 μ.Χ.), αλλά επίσης τους δεσμούς και τις επιρροές μεταξύ ελληνικού και συριακού πολιτισμού από την εποχή του Χαλκού έως σήμερα».

Η Δαμασκός μιλούσε ελληνικά για 10 αιώνες

Η Συρία ήταν «η άλλη Ελλάδα» του Σελεύκου, η «Μικρή Μακεδονία» στις περιγραφές του Στράβωνα. Είχε 50 ελληνικές πόλεις, που έφεραν ονόματα πόλεων της Μακεδονίας (Δίον, Πέλλα, Έδεσσα, Βέροια, Αμφίπολη, Σελεύκεια, Αντιόχεια, κ.λπ.) και ήκμασαν στην Ελληνιστική, Ελληνο-Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή.

Φάρος του ελληνικού πολιτισμού και πρωτεργάτις του Χριστιανισμού, η Δαμασκός «μιλούσε» ελληνικά επί 10 αιώνες: Από το 300 π.Χ. έως το 705 μ.Χ., οπότε ο Χαλίφης Αλ Ουαλίντ κατάργησε τα ελληνικά «ως επίσημη γλώσσα του κράτους», που ήταν ως τότε.

Εκεί -και μετά στη Βαγδάτη- έγιναν οι πρώτες μεταφράσεις ελληνικών βιβλίων στα αραβικά, που έσωσαν πολλά από τα έργα των αρχαίων Ελλήνων.

Την έκθεση συνδιοργανώνουν το Αρχείο της Πολιτιστικής Εταιρείας Πανόραμα (ΑΠΑΝ) και το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας.

«Είναι αρκετά τα ποιήματα του Καβάφη, τα εμπνευσμένα από τη Συρία, που «εκτίθενται» και αυτά (σε ηχητική αναπαραγωγή, αλλά και σε κείμενα αναρτημένα σε μπάνερς) στον χώρο της έκθεσης. Με αφορμή δε, την έκθεση που φιλοξενεί στους χώρους του, το ΜΙΕΤ εξέδωσε δύο μικρά τομίδια: «Τα συριακά ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη» και «Στον τροπικό του καρκίνου» της Μαριάννας Κορομηλά.

Διαλέξεις με σημασία

Η έκθεση πλαισιώνεται από σειρά διαλέξεων για το θέμα, επισκέψεις σχολείων και σεμινάρια για εκπαιδευτικούς.

Η πρώτη διάλεξη ορίστηκε για την Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου, στις 19.15, στο βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ (Τσιμισκή 11) με θέμα: «Ιστορική Γεωγραφία της Μέσης Ανατολής» και ομιλήτρια την ιστορικό Μαριάννα Κορομηλά.

Στις 25 Φεβρουαρίου, η καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας στο ΑΠΘ, Γιώτα Ασημακοπούλου – Ατζακά θα δώσει διάλεξη στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης για «Τα ψηφιδωτά της Συρίας». Μεταξύ των εξαιρετικά σημαντικών πληροφοριών που θα δώσει είναι η παράνομη εξαγωγή των συριακών ψηφιδωτών, μέσα από τη μαύρη αγορά, από τους Τζιχανιστές.

Πλήθος ψηφιδωτών κοσμεί σήμερα τις προθήκες μεγάλων και περιφερειακών μουσείων στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, ενώ τμήματα σπάνιων ψηφιδωτών, ως προϊόντα αρχαιοκαπηλίας, φυλάσσονται σε αρκετές ιδιωτικές συλλογές ανά τον κόσμο.

Μόνο μέσα σε έναν μήνα κλάπηκαν και πουλήθηκαν 18 μοναδικής τεχνοτροπίας ψηφιδωτά με σκηνές από την Οδύσσεια από τη Βορειοανατολική Συρία

Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό έως τις 19 Απριλίου.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ και Εθνος

thetoc.gr

Η Αρσάμεια παρά τον Νυμφαίο

Nymphaios Arsameia

Η αρχαία πόλη Αρσάμεια παρά τον Νυμφαίο (για να ξεχωρίζει από την Αρσάμεια παρά τον Ευφράτη) ήταν πόλη του βασιλείου της Κομμαγηνής, η οποία ήταν χτισμένη κοντά στο Νυμφαίο ποταμό (σήμερα Kahta çayı), παραπόταμο του ποταμού Ευφράτη. 

Ιδρύθηκε κατά την Ύστερη Ελληνιστική περίοδο από τον Αρμένιο Αρσάμη, παππού του Πέρση βασιλέαΔαρείου. Βρίσκεται στην περιοχή Eski Kahta της Τουρκίας, 50 χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης Adiyaman. 
Η περιοχή ήταν κατοικημένη μέχρι και τους Μεσαιωνικούς χρόνους… 
Η Κομμαγηνή ήταν ανεξάρτητο κρατίδιο από το 164 π.Χ. εώς το 72 μ.Χ. οπότε και υποδουλώθηκε στους Ρωμαίους. 
Αργότερα πέρασε στην Βυζαντινή Αυτοκατορία και το638 μ.Χ. κατακτήθηκε από τους Άραβες. 

Τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα στην Αρσάμεια αφορούν το ιεροθέσιον του Μιθριδάτη Α΄ Καλλίνικου (109 π.Χ. – 69 π.Χ.), το οποίο φτιάχτηκε από τον γιο του Αντίοχο Α’, ο οποίος είχε αυτοανακηρυχθεί “Θεός”.

Η πομπική οδός, η οποία ξεκινούσε από τον ποταμό Νυμφαίο οδηγούσε στην πλαγιά του λόφου, όπου σώζονται τρία ανάγλυφα με παραστάσεις δεξίωσης (χειραψίας).

Στις επιτύμβιες στήλες της κλασσικής εποχής στην Ελλάδα, η χειραψία συμβόλιζε τον αποχαιρετισμό στον νεκρό. Η παράσταση έδινε ένα γενικό μήνυμα αναχώρησης και απώλειας. Στην περίπτωση του Μίθρα, εισάγεται άλλο ένα στοιχείο: ο Μίθρας είναι ο προστάτης των συμφωνιών και της δικαιοσύνης, οπότε πολύ συχνά απεικονίζεται ως ο θεός “που δίνει το χέρι”. Άραγε τα ανάγλυφα απεικονίζουν κάποια συμφωνία του Θεού με τον νεκρό;

Στο πρώτο στην σειρά ανάγλυφο σώζεται μόνο η μορφή του Μίθρα – Απόλλωνα – Ήλιου. Η δεύτερη μορφή πρέπει να ήταν είτε ο Μιθριδάτης Α’ Καλλίνικος, είτε ο γιος του Αντίοχος Α΄ Θεός.

Η μορφή του αγάλματος δεσπόζει πάνω από την κοιλάδα του Ευφράτη…

Το δεύτερο ανάγλυφο, από το οποίο σώζονται μόνο τμήματα, παριστάνει τον Μίθρα και τον Μιθριδάτη Α’ ή τον Αντίοχο Α΄.

Το ανάγλυφο βρίσκεται μπροστά από το λεγόμενο “πέτρινο δωμάτιο”, το οποίο είναι σμιλεμένο στους βράχους του λόφου…


…και έχει και αυτό εκπληκτική θέα προς την κοιλάδα.

Τέλος, το τρίτο ανάγλυφο (αντίγραφο – το προτότυπο βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείοστο Λονδίνο) παριστάνει τον Μιθριδάτη Α΄ Καλλίνικο με τον Ηρακλή – Αρτάγνη και είναι τοποθετημένο κοντά σε ελληνική επιγραφή, η οποία βρίσκεται λαξευμένη πάνω από την είσοδο σπηλιάς, της οποίας η χρήση είναι απροσδιόριστη.

“ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΜΕΓΑΣ ΑΝΤΙΟΧΟΣ ΘΕΟΣ ΔΙΚΑΙΟΣ ΕΠΙΦΑΝΗΣ ΦΙΛΟΡΩΜΑΙΟΣ ΚΑΙ ΦΙΛΕΛΛΗΝ…”. Στην επιγραφή, η οποία είναι η μεγαλύτερη επιγραφή που υπάρχει στην Ανατόλια, αναφέρεται και το όνομα της Αρσάμειας, το οποίο οδήγησε και στην ταυτοποίηση της πόλης… Η επιγραφή ήταν στα Ελληνικά, καθώς ο Αντίοχος Α΄ Θεός ήταν απόγονος του Μεγάλου Αλεξάνδρουαπό την πλευρά της μητέρας του, Λαοδίκειας… Από την αρχή της βασιλείας του, ο Αντίοχος συνειδητοποίησε ότι δεν θα μπορούσε να αντιταχθεί στην δύναμη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Από την άλλη οι Ρωμαίοι είχαν συνειδητοποιήσει ότι το βασίλειο της Κομμαγηνής ήταν πολύ σημαντικό για την προστασία των περασμάτων του Ευφράτη ποταμού, καθώς πολύ κοντά εκτεινόταν η Παρθική Αυτοκρατορία… Έτσι, αν και το 61 π.Χ. ο Αντίοχος έγινε υποτελής των Ρωμαίων, πολύ γρήγορα, το 59 π.Χ., του δόθηκε από τηνΡωμαϊκή Γερουσία η περιπόρφυρος τήβεννος (toga praetexta) και ο τίτλος του συμμάχου βασιλέα.

Τα σκαλοπάτια της σπηλιάς, της οποίας η είσοδος βρίσκεται κάτω από την επιγραφή, κατεβαίνουν σε βάθος 158 μέτρων… Μπορεί η σπηλιά να εκφράζει την γέννηση του Μίθρα, ο οποίος είχε γεννηθεί στις 25 Δεκεμβρίου από μία παρθένο μέσα σε μία σπηλιά… (Η υιοθέτηση από το Βυζάντιο σε κατοπινά χρόνια της 25ης Δεκεμβρίου για την γέννηση του Ιησού έγινε προκειμένου να είναι εύκολος ο προσηλυτισμός των οπαδών του Μιθραϊσμού, η οποία ήταν, εκείνα τα χρονια, η κυρίαρχη θρησκεία στην Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία).


Ο αρχαιολογικός χώρος της Αρσάμειας βρίσκεται εντός του προστατευόμενου Εθνικού Πάρκου του Νεμρούτ, στο οποίο υπάρχουν και υποτυπώδεις τουριστικές εγκαταστάσεις… Η πόλη ήρθε στο φως από τον Γερμανό καθηγητή του πανεπιστημίου του Μίνστερ, Karl Dörner, το 1951.


Η θέα προς τις γύρω περιοχές είναι μοναδική και προφανώς αποτέλεσε τον βασικό παράγοντα επιλογής της θέσης…

Στην κορυφή του λόφου υπήρχε μαυσωλείο αντίστοιχο του Μαυσωλείου της Αλικαρνασσού, από το οποίο σώζονται σήμερα μόνο μερικά ερείπια και τα μωσαϊκά δάπεδα από δύο τελετουργικούς χώρους. Σύμφωνα με χειρόγραφο του 12ου αιώνα, οι πέτρες του μαυσωλείου χρησιμοποιήθηκαν από τον Μιχαήλ τον Σύριο, πατριάρχη της Συριακής Ορθόδοξης Εκκλησίας από το 1166 έως το 1199, για την επέκταση του Μοναστηριού του Barsauma.

http://erevnw.blogspot.gr

Το Παγγαίο χρηματοδότησε την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου

Τα χρυσωρυχεία του Μ. Αλεξάνδρου ~ Τι απέγιναν οι αμύθητοι θησαυροί των Περσών;

Ο Μέγας Αλέξανδρος έφτασε στην άκρη του τότε γνωστού κόσμου.
Η ιστορία των κατακτήσεων και των ανακαλύψεων του είναι λίγο πολύ γνωστή.
Λίγοι -σχετικά με το εγχείρημα- άνδρες και πολλή αποφασιστικότητα.

-Όμως πώς χρηματοδοτήθηκε η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου;
-Είχε κρυφούς πόρους;
-Ίσως άγνωστα χρυσωρυχεία;

Οι πληροφορίες είναι αντικρουόμενες.
Οι πιο πολλές πηγές μάλιστα, μιλούν για τεράστια χρέη που του άφησε ο Φίλιππος. Άλλες όπου πήρε πολύ λίγα χρήματα μαζί του στην Ασία. Και άλλες για περισσότερα χρήματα και πηγές εσόδων από χρυσωρυχεία στη Βόρεια Ελλάδα αρχικά και έπειτα στην Ασία.
Μήπως όταν ο Αλέξανδρος, όταν έγινε βασιλιάς, επανέλαβε τη γνωστή «επωδό» των Ελλήνων πολιτικών: «Παραλάβαμε καμένη γη από την προηγούμενη κυβέρνηση»; Όμως ο Φίλιππος δεν του άφησε καθόλου «καμένη γη». Του άφησε ένα οργανωμένο κράτος, με κατακτήσεις που απέφεραν έσοδα, και κυρίως χρυσωρυχεία και αργυρωρυχεία που του έδιναν συνεχώς μέταλλο για νομίσματα.

IMGP10341

Ο Φίλιππος, γνωρίζοντας την ανάγκη για χρήματα, ώστε να υλοποιήσει την εκστρατεία που ονειρευόταν στην Ασία, είχε φροντίσει από πολύ νωρίς να βρει και να καταλάβει μέρη που υπόσχονταν έσοδα. Η πιο αποφασιστική ίσως πράξη ήταν το 357 π.Χ. (πριν ακόμα γεννηθεί ο Αλέξανδρος) όταν κατέλαβε την Αμφίπολη χρησιμοποιώντας πολιορκητικούς κριούς. Μαζί με την Αμφίπολη κέρδισε και τα χρυσωρυχεία του Παγγαίου – ό,τι καλύτερο είχε να προσφέρει η γη της Μακεδονίας και της Θράκης από χρηματοοικονομική άποψη.
Τα ορυχεία αυτά αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της χρηματοδότησης κάθε δραστηριότητας του Φιλίππου. Είχαν για το βασίλειο της Μακεδονίας την ίδια θέση που είχαν τα αργυρωρυχεία του Λαυρίου για τη δημοκρατία των Αθηνών έναν αιώνα πιο πριν: Παρείχαν σταθερό εισόδημα.
Σταθερό, όμως όχι αρκετό για τα σχέδια του Φιλίππου. Μέχρι το θάνατο του ο Φίλιππος οργανωνόταν, σχεδίαζε, εκστράτευε και κατακτούσε. Και η κάθε κατάκτηση κόστιζε. Δεν ήταν μονάχα τα συνηθισμένα στρατιωτικά έξοδα, καθώς ο Φίλιππος ήταν νεωτεριστής στην πολεμική τέχνη
Έμαθε να χρησιμοποιεί πολεμικές μηχανές που εκείνον τον καιρό αποτελούσαν πρόσφατες εφευρέσεις των Συρακούσιων: βαλλίστρες, πετροβόλα, καταπέλτες και ελεπόλεις (πύργους μάχης).
Όλα αυτά κόστιζαν, και ο Φίλιππος τα έφτιαχνε χωρίς να σκέφτεται τα έξοδα, καθώς πολιορκούσε και κατακτούσε τη μια πόλη μετά την άλλη, έτσι ώστε να εντάξει όλους στα μεγαλεπήβολα σχέδιά του.

Ο Φίλιππος ακόμα εξασφάλισε στη Θράκη χρυσωρυχεία – κοντά στην πόλη Κρηνίδες, που κατέλαβε και μετονόμασε σε «Φιλίππους». Λέγεται ότι μόνον τα χρυσωρυχεία στους Φιλίππους του απέδιδαν 1.000 τάλαντα χρυσού το χρόνο (26 τόνους). Χάρη σ’ αυτά άρχισε να κόβει χρυσά νομίσματα που έγιναν το κοινότερο νόμισμα στον Ελληνικό Κόσμο.

Ο Αλέξανδρος συνέχισε να χρησιμοποιεί τα χρυσά και αργυρά νομίσματα του Φίλιππου, αλλά ακολούθως έδωσε έμφαση σε αργυρά νομίσματα που ακολουθούσαν το αθηναϊκό πρότυπο ως προς το βάρος τους (με τον Ηρακλή στη μια όψη και τον Δία στην άλλη). Η προτίμηση στα ασημένια δείχνει ίσως κάποια πιθανή έλλειψη σε χρυσό.
Έτσι, όταν ήρθε η «ώρα του Αλέξανδρου», εκείνος «κληρονόμησε από τον πατέρα του, μαζί με το στέμμα, όχι και λίγα χρέη» σύμφωνα με τον Κούρτιο και τον Αρριανό. Ο Αρριανός λέει ότι ο Αλέξανδρος βρήκε στα θησαυροφυλάκια λίγα χρυσά και ασημένια αντικείμενα. Από χρήματα, ούτε 60 τάλαντα.
Από την άλλη, τα χρέη του Φιλίππου έφταναν κατ’ άλλους τα 500 και κατ’ άλλους τα 800 τάλαντα.
Το τάλαντο ως μονάδα βάρους είχε 26 γραμμάρια, αλλά ως νομισματική μονάδα ισοδυναμούσε με 6.000 δραχμές, οπότε τα 60 τάλαντα ήταν 360.000 δραχμές εκείνης της εποχής. Με την αγοραστική δύναμη που είχε τότε η δραχμή (μια δραχμή τότε ισοδυναμούσε με ένα χαμηλό μεροκάματο και σε αγοραστική δύναμη ισοδυναμούσε με 10-20 ευρώ) ένας άνθρωπος αγόραζε τα αναγκαία για μια φτωχική μέρα. Δηλαδή τα 60 τάλαντα ήταν οι μισθοί 1.000 κακοπληρωμένων ανθρώπων για ένα χρόνο (κάπου 5-10 εκατομμύρια σημερινά ευρώ). Ο Αλέξανδρος όμως είχε μαζί του όταν ξεκίνησε για την Ασία τουλάχιστον 35.000 άνδρες. Αυτό συνεπάγεται οικονομική ανάγκη για περισσότερα από 2.000 τάλαντα.
Είχε ο Αλέξανδρος άραγε «κρυφούς» πόρους; Άγνωστες χρηματικές πηγές ή χρηματοδότες
Ξεκίνησε με ό,τι είχε.
Όταν ξεκίνησε για την Ασία, πήρε τα 60 του τάλαντα και τρόφιμα για 30 μόνο μέρες (όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, βασισμένος σε κάποια πηγή που ονομάζει Φύλαρχο). Οι σχετικές πηγές δίνουν κάπως διαφορετικούς αριθμούς, αλλά όλες συμφωνούν: χρήματα δεν υπήρχαν άφθονα. Ο Ονησίκρητος μιλά για χρέη 200 τάλαντα (σημ:στρατιωτικό δάνειο κατά τον Σαράντο Καργάκο), ενώ ο Αριστόβουλος γράφει ότι το κόστος της προπαρασκευής ήταν 70 τάλαντα. Όλα αυτά βρίσκονται να απέχουν πολύ από τα (στο ελάχιστο) αναγκαία 2.000 τάλαντα.
Βέβαια, στην Ασία τα πράγματα άλλαξαν. Προχωρούσε κατακτώντας το πλουσιότερο κράτος του κόσμου και εξασφάλιζε τα αναγκαία από λάφυρα του εχθρού .
Οι κατακτημένες σατραπείες «πρόσφεραν» και αυτές ό,τι μπορούσαν από τα δικά τους έσοδα (ο Αλέξανδρος φρόντισε να μην αλλάξει τη διοικητική δομή των κατακτημένων τόπων ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί ομαλά το «κράτος»). Επίσης, φαίνεται από τις διηγήσεις που άφησαν άνθρωποι που τον συνόδευαν ότι είχε μαζί του εμπειρογνώμονες μεταλλοδίφες (ερευνητές κοιτασμάτων ή γεωλόγους, θα λέγαμε σήμερα) τους οποίους έστελνε να «ακολουθήσουν» κάθε φήμη για χρυσωρυχεία που συναντούσε.
Η αναζήτηση πόρων τον απασχολούσε μέχρι το θάνατο του, ακόμα και όταν είχε πια στη διάθεση του όλο το χρυσάφι των Μεγάλων Βασιλέων της Περσίας – έναν απίστευτο θησαυρό.
Πέθανε ενώ τα καράβια του ήταν έτοιμα να ξεκινήσουν εκστρατεύοντας στην Αραβία, που λεγόταν ότι ήταν πλούσια σε χρυσό.

Μπορεί το ξεκίνημα για τον Αλέξανδρο να ήταν δύσκολο από οικονομική άποψη, αλλά το τέλος ήταν χωρίς τέτοια προβλήματα και, επιπλέον, έφερε μια καινούρια εποχή στα οικονομικά. Όταν ο Αλέξανδρος κατέλυσε το Περσικό κράτος του Δαρείου, το 329 π.Χ., και μπήκε στα παλάτια των Περσών, βρέθηκε μπροστά στους μεγαλύτερους θησαυρούς της Ιστορίας.
Ο θησαυρός του Δαρείου ήταν ουσιαστικά όλοι οι θησαυροί όλων τον κρατών της Μεσοποταμίας συσσωρευμένοι από την αυγή της Ιστορίας τους.
Το χρυσάφι 3.000 χρόνων! Από τα χρόνια των Σουμερίων, και καθώς ο ένας λαός κατακτούσε τον άλλον και τα κράτη και οι αυτοκρατορίες της περιοχής διαδεχόταν το ένα το άλλο, το χρυσάφι και οι θησαυροί του καθενός άλλαζαν κάθε φορά. Ο Δαρείος είχε θησαυρούς και λάφυρα που προέρχονταν από την Ελλάδα, παρμένους τον καιρό των Περσικών Πολέμων και ιδιαίτερα του Ξέρξη και φερμένους από τους βασιλιάδες πριν από αυτόν. Είχε, ακόμα, θησαυρούς από τους διάφορους λαούς που εκείνος και οι προκάτοχοι του είχαν κατακτήσει.
Αυτοί, όμως, δεν ήταν τίποτε μπροστά στους θησαυρούς που είχε βρει ο Κύρος, ο πρώτος βασιλιάς των Περσών, από τους Μήδους, και στους θησαυρούς που είχαν αρπάξει οι Μήδοι από τους Βαβυλώνιους όταν κατάστρεψαν τη Βαβυλώνα. Και βέβαια οι Βαβυλώνιοι είχαν θησαυρούς και λάφυρα από τους λαούς που εκείνοι είχαν κατακτήσει, Ασσύριους και άλλους.
Ο θησαυρός του Δαρείου έδειξε ότι τα λεφτά δεν φέρνουν τη νίκη. Ούτε την αγοράζουν, αν ο αντίπαλος είναι ο Αλέξανδρος. Αυτό ήταν ένα από τα μαθήματα που θα πήρε ο Πέρσης βασιλιάς.
Όταν ο Αλέξανδρος αποφάσισε να μεταφέρει το θησαυρό του Δαρείου, χρειάστηκαν 20.000 μουλάρια και 5.000 καμήλες. Περισσότερος πλούτος από όσον είχε δει ποτέ του ο ελληνικός κόσμος, που λέγεται ότι ισοδυναμούσε με 12 εκατομμύρια λίβρες ασήμι. Μόνο η σκηνή με το θρόνο του Δαρείου χάρισε στον Αλέξανδρο θησαυρό αξίας 3.000 τάλαντων (περισσότερο από μισό δισεκατομμύριο ευρώ). Ο Δαρείος βέβαια ίσως αποζητούσε εκδίκηση: Χρησιμοποιώντας μια, άγνωστη ίσως, μορφή ψυχολογικού πολέμου, του φόρτωσε μαζί με το χρυσάφι και τις γυναίκες του. Με το θησαυρό ο Αλέξανδρος βρήκε τη μητέρα του Δαρείου, τη γυναίκα του και το χαρέμι του!
Οι θησαυροί αυτοί, που ήταν περισσότεροι από το χρυσάφι που είχαν δει ποτέ τους οι Έλληνες, καθόρισαν τελικά και την Ελληνική Ιστορία, γιατί αυτοί ήταν που «χρηματοδότησαν» τους ατελείωτους πολέμους μεταξύ των «Επιγόνων» – των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Αποτελούν ακόμα «σταθμό» και στην Ιστορία της Οικονομίας: Η ύπαρξη και η κυκλοφορία του δημιούργησε πρώτη φορά «πληθωριστικές τάσεις». Η Ιστορία του πληθωρισμού αρχίζει τη στιγμή που ο Αλέξανδρος ξεκίνησε να βγάζει το χρυσάφι του Δαρείου από τις αποθήκες και να το μοιράζει στους Έλληνες!
Η συνέπεια ήταν ότι οι Έλληνες έγιναν (αθέλητοι) εφευρέτες ΚΑΙ του πληθωρισμού. Με τόσα χρήματα και πλούτο να έχουν βγει από τα θησαυροφυλάκια και να κυκλοφορούν στην αγορά, σε συνδυασμό με τις στρατιωτικές ανάγκες που δημιουργούσαν οι εκστρατείες, η προσέλκυση νέων στρατιωτών και οι ατέλειωτοι πόλεμοι μεταξύ των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου προκάλεσαν αυξήσεις στα πάντα. Τα ημερομίσθια τετραπλασιάστηκαν, το ίδιο και οι τιμές και το κόστος διαβίωσης.
Τα χρυσωρυχεία και αργυρωρυχεία του Φίλιππου και του Αλέξανδρου έδωσαν ώθηση και στην κοπή νομισμάτων. Τα νομίσματα του Αλέξανδρου συνέχισαν να «κόβονται» επί χρόνια μετά το θάνατο του. Αυτά ίσως να μπορούν να δώσουν και μια ένδειξη για τη γεωγραφική θέση των πηγών των πολύτιμων μετάλλων.
Μονάχα όσο ζούσε ο Αλέξανδρος υπήρχαν 25 διαφορετικές κοπές νομισμάτων: δύο στη Μακεδονία, μία στην Αίγυπτο και είκοσι τρεις στην Ασία. Γίνεται φανερό από την κοπή των νομισμάτων ότι το κέντρο βάρους και οι πηγές των πολύτιμων μετάλλων είχαν μετακινηθεί Ανατολικά.
Ωστόσο, σε ποσότητα φαίνεται ότι η μεγαλύτερη παραγωγή έβγαινε στη Μακεδονία. Εκεί κόβονταν τα μεγαλύτερα χρυσά νομίσματα, ενώ άλλου τα μικρότερα και τα αργυρά. Αυτό δείχνει ότι η μεγάλη πηγή χρυσού βρισκόταν ακόμα στη Μακεδονία.
Μετά το θάνατο του Αλέξανδρου τα νομισματοκοπεία έγιναν 31, και ακόμα 100 χρόνια αργότερα «τετράδραχμα» του Αλέξανδρου κόβονταν σε 51 μέρη, πράγμα που δείχνει ότι & πηγές των μετάλλων ήταν πολύ πλούσιες και συνέχισαν να τροφοδοτούν με νομίσματα τον ελληνικό κόσμο που είχε επιδοθεί σε ένα άνευ προηγουμένου αλληλοφάγωμα αγνοώντας τα «σύννεφα από τη Δύση», την ανερχόμενη δύναμη της Ρώμης.
Το μεγαλύτερο μέρος από το θησαυρό του Δαρείου πήγε στην Πέλλα.
Ο Αλέξανδρος έστειλε τεράστιες ποσότητες από τον περσικό θησαυρό πίσω στη Μακεδονία. Ξέρουμε πως ακόμα και 150 περίπου χρόνια αργότερα είχε απομείνει μεγάλη ποσότητα στην Πέλλα, αρκετή για να εντυπωσιάζει τους νέους κατακτητές, τους Ρωμαίους.
Ο Πλούταρχος στο έργο του Βίοι Παράλληλοι (Τιμολέων-Αιμίλιος Παύλος) περιγράφει το θησαυρό που έφερε στη Ρώμη ο Αιμίλιος Παύλος μετά τη νίκη του κατά του Περσέα. Τα λάφυρα περνούσαν σε πομπή επί τρεις μέρες:
«Την πρώτη μέρα πέρασαν 250 άμαξες φορτωμένες με ανδριάντες, εικόνες και αγάλματα. Την επομένη πέρασαν και πάλι άμαξες με μακεδόνικα όπλα κι ακολούθησαν 3.000 άνδρες που ανά τέσσερις κουβαλούσαν ένα ασημένιο δοχείο γεμάτο ασημένια νομίσματα, ενώ άλλοι κουβαλούσαν διάφορα πολύτιμα αντικείμενα και διακοσμητικά. Την τρίτη μέρα κουβαλήθηκαν 77 χρυσά δοχεία μέσα στα οποία υπήρχαν χρυσά νομίσματα – όπως είχε γίνει με τα ασημένια!»
Περισσότερα από 150 χρόνια ξοδέματος σε εξοπλισμούς, πολέμους, σπατάλες και τις «υπερβολές» που χαρακτήριζαν την Ελληνιστική εποχή των διαδόχων του Μεγάλου Αλεξάνδρου και ο θησαυρός ήταν ακόμα τόσο μεγάλος, ώστε να θαμπώσει τους Ρωμαίους.
Πώς θα ήταν δηλαδή στην αρχή, όταν ο Αλέξανδρος τον αντίκρισε;
Για κάποιον απίθανο λόγο ούτε ο Περσέας, μπροστά στο σοβαρότερο κίνδυνο της ζωής και της βασιλείας του, αλλά ούτε και οι πριν από αυτόν βασιλείς της Μακεδονίας «εξαργύρωσαν» τους «θησαυρούς» του Δαρείου για να ενισχύσουν την άμυνα τους ή να χρηματοδοτήσουν τα πολεμικά τους σχέδια. Οι Ρωμαίοι βρήκαν τόσο χρυσάφι, που αν ο Περσέας το είχε χρησιμοποιήσει, ίσως να μη χανόταν η Μακεδονία. Ωστόσο, οι άνθρωποι συμπεριφέρονται πάντα περίεργα με τους θησαυρούς τους.
Μπορεί να πεινούν, αλλά το χρυσάφι που κληρονόμησαν συχνά αρνούνται να το αποχωριστούν.
Έμαθαν και εκείνοι το μάθημα που είχε μάθει ο Δαρείος πριν από αυτούς: ότι δεν νικά πάντα ο πλουσιότερος. Είναι ειρωνικό, αλλά η Ελλάδα μοιάζει να πνίγηκε στο χρυσάφι της. Όταν είχε περισσότερο πλούτο «πέρα από κάθε φαντασία», τότε χάθηκε.
Τα χρυσωρυχεία του Αλέξανδρου υπήρχαν. Δεν ήταν μύθος, ούτε και ήταν άγνωστα. Βρέθηκαν να χρηματοδοτούν την πιο παράτολμη εκστρατεία των αιώνων και βοήθησαν στη δημιουργία του μεγαλύτερου μέχρι σήμερα κράτους στον κόσμο. Το ότι το κράτος εκείνο τελικά δεν «κράτησε» είναι μια άλλη ιστορία, ίσως όχι εντελώς άσχετη με τον πλούτο που είχε. Από αυτή την άποψη, δεν θα ήταν υπερβολικό να πούμε ότι τα χρυσωρυχεία του Αλέξανδρου έπαιξαν ρόλο «ζωής και θανάτου» στην Ιστορία της ανθρωπότητας γενικά και της Ελλάδας ειδικότερα.

http://master-lista.blogspot.gr

Ο νέος υπουργός και η Αμφίπολη σε πρώτο πλάνο

Oσα ειπώθηκαν, όσα υπονοήθηκαν στην αλλαγή φρουράς του υπουργείου Πολιτισμού: Νέο λεξιλόγιο, αιχμές

Oσα ειπώθηκαν, όσα υπονοήθηκαν στην αλλαγή φρουράς του υπουργείου Πολιτισμού: Νέο λεξιλόγιο, αιχμές
 «Φωτογραφιζόμαστε άρα υπάρχουμε». Με αυτή την ατάκα άνοιξε ο Κώστας Τασούλας την τελευταία του ομιλία στο υπουργείο Πολιτισμού παραδίδοντας -μαζί με την Αντζελα Γκερέκου και τη Λίνα Μενδώνη- στον Αριστείδη Μπαλτά και στον Νίκο Ξυδάκη. Για να ακολουθήσει συγκίνηση, προειδοποιήσεις, αναφορές στον Αντώνη Σαμαρά και στον Ευάγγελο Βενιζέλο, αιχμές για την Αμφίπολη, χειροκροτήματα και ένα «ήμαρτον».

Οσα είπαν οι Αριστείδης Μπαλτάς – υπουργός Πολιτισμού Αθλητισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων-, Νίκος Ξυδάκης -αναπληρωτής υπουργός Πολιτισμού- και  Σταύρος Κοντονής -υφυπουργός Αθλητισμού- είχαν κοινή αφετηρία. Και αυτή δεν ήταν άλλη από την έκφραση της αποδοκιμασίας για το γεγονός ότι ο Αντώνης Σαμαράς ουδέποτε παρέδωσε στον Αλέξη Τσίπρα. «Ευχαριστούμε για τον ευγενικό τρόπο υποδοχής, σε σχέση μάλιστα με τις μη ευγενικές διαδικασίες που είδαμε τις προηγούμενες ημέρες και μας εξέθεσαν βαριά και διεθνώς» είπε ο Αριστείδης Μπαλτάς. Στο ίδιο πνεύμα μίλησαν και οι κύριοι Ξυδάκης και Κοντονής, με τον Κώστα Τασούλα να επεμβαίνει στο τέλος λέγοντας «δεν θέλω η καλούτσικη εντύπωση που άφησα -όπως λέει κι ο ποιητής- να δημιουργήσει την εντύπωση πως είμαι αχάριστος ή δειλός. Δεν είναι σωστό να λέγονται αυτά ενώ ο Αντώνης Σαμαράς είναι απών… Ο,τι συνέβη στο Μαξίμου έχει σχέση με τη συνεννόηση που έγινε.»

Eνας υπουργός Πολιτισμού δεν είναι αυτό που νομίζαμε
Οι ευχαριστίες και η ευγένεια δεν έκρυψαν ούτε στιγμή τη διάθεση της νέας ηγεσίας να μην αναγνωρίσει το έργο της προηγούμενης καθολικά και χωρίς μέτρο. Ο βραχνιασμένος Νίκος Ξυδάκης το ξεκαθάρισε εξαρχής. «Στηρίζουμε την ομαλότητα και τη συνέπεια αλλά με οραματικές ρηγματώσεις».

Πρώτος βέβαια από τη νέα πολιτική ηγεσία μίλησε ο Αριστείδης Μπαλτάς και απάντησε στη δυσαρέσκεια που εκφράστηκε από το Σύλλογο Αρχαιολόγων, αλλά και στη σχετική αιχμή που άφησε ο Κώστας Τασούλας μιλώντας πριν από αυτόν, για τη συνένωση των υπουργείων. «Σας διαβεβαιώνω πως η συγχώνευση δεν είναι μια πράξη καταβρόχθισης του πολιτισμού από την παιδεία, αλλά μια πράξη αναγνώρισης του πολιτισμού και μέσω της σχέσης του με την παιδεία. Ο πολιτισμός είναι το όλο», τόνισε ο κύριος Μπαλτάς. Και όρισε στη συνέχεια το ρόλο ενός υπουργού  Πολιτισμού λέγοντας «δεν πρέπει να επιβάλλει τον προσωπικό του γούστο, αυτό είναι αδιανόητο. Στόχος του υπουργού πρέπει να είναι η παροχή των μέσων για την άνθηση της δημιουργικότητας χωρίς μεσολάβηση της προσωπικής αισθητικής και του γούστου του. Στόχος πρέπει να είναι διάχυση του πολιτισμού, η εκπαίδευση σε αυτόν και η εκ των κάτω πληρέστερη ανάπτυξη του πολιτισμού.»

Υποσχέθηκε ρήξη και ανατροπή στο πλαίσιο όμως της συνέχισης του ελληνικού πολιτισμού και του ελληνικού κράτους και προειδοποίησε «Θα έχουμε πλήρη κομματική αχρωματοψία.  Μας ενδιαφέρει η συλλογικότητα η δημοκρατία παράγει πράγματα μόνο όταν ο ένας προσθέτει σε αυτό που λέει ο άλλος και όλοι μαζί δημιουργούν. Θα υπάρξει όμως απόλυτη διαφάνεια και πάταξη της διαφθοράς από όπου κι αν προέρχεται». Απευθυνόμενους στους υπαλλήλους του υπουργείου τόνισε πως δεν έχουν τον ρόλο των καλλιτεχνών αλλά των υπηρετών του πολίτη.

O Tσιτσάνης και ο Θεόφιλος και ο Μόραλης
Ο Νίκος Ξυδάκης αναφέρθηκε εξαρχής στη συγκίνησή του. «Είναι μεγάλη η συγκίνηση που θα υπηρετήσω από το υπουργείο έναν χώρο τον οποίο υπηρετώ επί δεκαετίες. Εναν χώρο τους περισσότερους ανθρώπους του οποίου γνωρίζω και τιμώ.» Τόνισε πως η Ελλάδα γράφει ιστορία αυτές τις μέρες και απάντησε με νόημα στον Κώστα Τασούλα που νωρίτερα έλεγε «εύχομαι να μην μπείτε στον πειρασμό λόγω του φόβου για το χειρότερο να επικαλεστείτε μια αβάσιμη και ψεύτικη ελπίδα». Ο Νίκος Ξυδάκης ξεκαθάρισε ότι το μόνο που δεν έχει αυτή η ελπίδα είναι αβεβαιότητα “η ελπίδα είτε είναι ζωντανή είτε δεν υπάρχει”.

Εδωσε το στίγμα της πολιτικής που θα ακολουθηθεί με αναφορά στην ανάγκη δημιουργίας υποδομών για τον σύγχρονο πολιτισμό, τις σύγχρονες τέχνες, ενώ επανέλαβε πολλές φορές την έννοια της παράδοσης. «Για εμάς πολιτισμός είναι ότι συνετέθη στους δύο αιώνες του νεοελληνικού κράτους. Eίναι η παράδοση, είναι ο σύγχρονος υψηλός πολιτισμός αλλά είναι και ο λαϊκός πολιτισμός. Είναι ο Τσιτσάνης, η Παπαγιαννοπούλου, είναι ο  Θεόφιλος και ο Μόραλης και ο Παπαλουκάς. Eίμαστε φωνές πολλών ανθρώπων».

Για να ακολουθήσουν οι αιχμές για την Αμφίπολη – άλλωστε ο Νίκος Ξυδάκης σε πρόσφατο άρθρο του στη Καθημερινή είχε βάλλει εναντίον της επικοινωνιακής διαχείρισης του θέματος. «Ο ρόλος της ιστορίας, του πολιτισμού, της τέχνης δεν είναι να οδηγεί τον λαό σε συνθήκες υπεραναπλήρωσης και κομπλεξισμού». Και βέβαια διατράνωσε τον ρόλο του πολιτισμού όχι μόνο ως εργαλείο ανάπτυξης, αλλά κυρίως ως όχημα και έκφραση ταυτότητας. «Ο πολιτισμός συμπυκνώνει χωρίς να ποδηγετεί μια ταυτότητα, χωρίς να παράγει ιδεολογία, χωρίς κομματικές χρήσεις σαν και αυτές που είδαμε και πρόσφατα». Για να καταλήξει: Προσερχόμαστε ανεξίθρησκοι.

Οι ευχαριστίες για τον Βενιζέλο και τον Σαμαρά
Είχαν προηγηθεί οι τοποθετήσεις του Κώστα Τασούλα, της Αντζελας Γκερέκου και της Λίνας Μενδώνη. Ο Κώστας Τασούλας, με το πόδι νευρικά να κουνιέται συνεχώς κάτω από το τραπέζι όσο μιλούσε, είχε μια συγκίνηση που δεν κάλυψε καθόλου την ευγένειά του, εξαφάνισε όμως το γνωστό χιούμορ του. Αναφερόταν συνεχώς στον Αριστείδη Μπαλτά με την προσφώνηση «κύριε καθηγητά», τόνισε πως εσχάτως η αρχαιολογία σταμάτησε να αφορά την ελίτ και αγκαλιάστηκε από όλο τον κόσμο που αγωνιούσε για καλά νέα, υπονοώντας σαφέστατα την Αμφίπολη.

Οι λέξεις προβολή και ανάπτυξη ήταν αυτές που επανέλαβε περισσότερο από κάθε άλλη ενώ η μοναδική φορά που ανέβασε τον τόνο της φωνής του ήταν όταν εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι το υπουργείο δεν είναι πια αυτοτελές «είχε δοκιμαστεί και στο παρελθόν αυτό και απέτυχε».

Ηταν το σημείο που κάλεσε τη Λίνα Μενδώνη να μιλήσει αν και ίδια του είχε ζητήσει να μην το κάνει. Οχι για άλλο λόγο, όπως εξήγησε η ίδια, αλλά επειδή είχαν περάσει ήδη 4 ώρες από την προσέλευση δημοσιογράφων και εργαζομένων για την τελετή παράδοσης και παραλαβής, που επρόκειτο να γίνει στις 11 το πρωί και ξεκίνησε τελικά στις 3 μετά το μεσημέρι. Η γενική γραμματέας του υπουργείου – ευχαρίστησε τα στελέχη του υπουργείου που είναι πάνω από το μέσο όρο των δημοσίων υπαλλήλων, μίλησε για την άνευ όρων αφοσίωση πολλών εργαζομένων.

Και ευχαρίστησε τον Ευάγγελο Βενιζέλο για τη στήριξη και τη φιλία του και τον Αντώνη Σαμαρά για την εμπιστοσύνη και τη φιλία του, με κάποιους από τους συγκεντρωμένους να αντιδρούν. Γεγονός που βεβαίως δεν την πτόησε και ολοκλήρωσε την ομιλία της. Νωρίτερα η Αντζελα Γκερέκου είχε αναφερθεί σε όσα επιτεύχθηκαν στο χώρο του σύγχρονου πολιτισμού, ζητώντας από τον Νίκο Ξυδάκη να ασχοληθεί με το θέμα της ανάπτυξης της Ελλάδας ως χώρου κινηματογραφικών παραγωγών. Πρόκειται για το σχέδιο που ξεκίνησε με την δημιουργία φορολογικών κινήτρων και υποδομών αλλά δεν ολοκληρώθηκε.

Εξάλλου, όσοι οι άλλοι έκαναν τις τοποθετήσεις τους (ανάμεσά τους βέβαια και ο πρώην και ο νυν υφυπουργός Αθλητισμού που μίλησαν με τα καλύτερα λόγια ο ένας για τον άλλο) ο Νίκος Ξυδάκης και η Αντζελα Γκερέκου αντήλλαξαν χαρτάκια με τα κινητά και τα mail τους.

Εχοντας κλείσει πέντε ώρες στο κατάμεστο αμφιθέατρο της Μπουμπουλίνας, η τελετή παράδοσης παραλαβής ολοκληρώθηκε. Και μαζί ήταν σαφές καθώς άδειαζε η αίθουσα με μεγάλες πυκνές ουρές, πως είχε μόλις γραφτεί το τέλος μιας εποχής. Τα πάντα πλέον θα είναι διαφορετικά. Και αυτό δεν έγινε προφανές τόσο από το περιεχόμενο των λόγων της νέας ηγεσίας – άλλωστε σε αντίθεση με άλλους υπουργούς δεν εξήγγειλαν συγκεκριμένες κινήσεις και δεσμεύσεις. Ηταν εμφανές όμως από τον τόνο της φωνής. Από το νέο λεξιλόγιο. Από την έμφαση στο όλο, την σοβαρή έμφαση στην παράδοση και στη σύγχρονη τέχνη και από την προτεραιότητα της ταυτότητας έναντι της προβολής.

Ποια τα επόμενα βήματα για την ανάδειξη του μνημείου της Αμφίπολης;

7c570ff1b6cea1ad8ac18c10743c0caa_XL

Η ανασκαφή στον Τύμβο Καστά μπορεί να τελείωσε, όμως η πραγματική δουλειά των αρχαιολόγων τώρα ξεκινά. Μελέτες, “πόλεμος” με τη γραφειοκρατία, η δημοσιοποίηση των αποτελέσμάτων της ανασκαφής, η φύση του μνημείου είναι μερικά από τα σημεία που πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή.

Τι ορίζει ο αρχαιολογικός νόμος

Σύμφωνα με το Έθνος, η δημοσίευση των πρώτων συμπερασμάτων είναι υποχρεωτικό να γίνει φέτος, σύμφωνα και με τον αρχαιολογικό νόμο, (3028/2002) που ορίζει σαφώς: «Ο διευθύνων συστηματική ανασκαφή υποχρεούται να καταθέτει αρχική παρουσίαση προς δημοσίευση σε διάστημα έως δύο ετών από την έναρξη της ανασκαφής» (άρθρο 39, παράγραφος 3). Και μπορεί η συγκεκριμένη ανασκαφή να μην είχε χαρακτηριστεί συστηματική από το Κεντρικό Αρχαιολογικό

Συμβούλιο, όπως είναι επιβεβλημένο από τον νόμο, όμως στην ουσία είναι. Εφόσον λοιπόν ξεκίνησε το 2013, φέτος είναι η χρονιά που πρέπει να κατατεθούν τα αρχικά συμπεράσματα. Από εκεί και πέρα, υπάρχει περιθώριο πέντε ετών μετά την περάτωσή της, ώστε να γίνει η τελική δημοσίευση. Τότε θα ξεκινήσει και ο διεθνής επιστημονικός διάλογος, με βάση τα ανασκαφικά δεδομένα. Κάτι που μέχρι σήμερα δεν διέθετε η επιστημονική κοινότητα, με αποτέλεσμα να γίνονται μόνο υποθέσεις εργασίας όχι πολύ εύστοχες πάντοτε. Ακόμα και αν κρατηθεί ο χαρακτηρισμός της σωστικής, που υποδηλώνει μια ανασκαφή η οποία διεξάγεται από την αρχαιολογική υπηρεσία σε περίπτωση μνημείου σε κίνδυνο, ή μνημείου που έχει αποκαλυφθεί κατά την εκτέλεση κάποιου ιδιωτικού ή δημόσιου έργου, και πάλι η πρώτη δημοσίευση πρέπει να γίνει φέτος.

Σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 39, «ο διενεργών σωστική ανασκαφή υποχρεούται να καταθέτει τελική έκθεση, κατάλογο ευρημάτων, φωτογραφίες και σχέδια εντός εννέα μηνών από την περάτωσή της».

Το επόμενο βήμα είναι η σύνταξη, με τη συμμετοχή όλων των μελών της διεπιστημονικής ομάδας, ενός συνολικού σχεδίου συντήρησης, αναστήλωσης και ανάδειξης του τάφου. Εδώ, οι επιστήμονες θα κληθούν να απαντήσουν σε ένα ακόμη βασικό ερώτημα: Θα είναι το μνημείο επισκέψιμο;

Μέχρι ποιο σημείο; Θα πρέπει δηλαδή να αποφασίσουν, με γνώμονα πάντοτε το συμφέρον του αρχαίου: α) εάν θα μπορεί ο επισκέπτης να μπαίνει στο εσωτερικό ή η πρόσβαση θα σταματά στην πρόσοψη με τα ακέφαλα αγάλματα των Σφιγγών Β) εάν είναι εφικτή η είσοδος, μέχρι πού θα επιτρέπεται. Θα φτάνει δηλαδή το κοινό έως και τον τελευταίο, κυρίως ταφικό θάλαμο;

Επειδή ο χώρος είναι στενός, εάν και εφόσον ο τάφος καταστεί επισκέψιμος, αναμένεται ότι θα μπει όρος για τον ανώτατο αριθμό ταυτόχρονων επισκεπτών. Επίσης, θα ληφθούν οπωσδήποτε μέτρα ώστε οι εισερχόμενοι να μην πατούν το ψηφιδωτό (άρα μάλλον θα κατασκευαστεί κάποια ράμπα επάνω και σε απόσταση από αυτό).

Τέλος, εφόσον κάποια μεταλλικά στοιχεία από την αντιστήριξη και υποστήριξη (σκαλωσιές) εξακολουθήσουν να υπάρχουν, θα πρέπει να προβλεφθεί πώς ακριβώς θα γίνεται η κίνηση των επισκεπτών σε συνάρτηση με αυτά.

Θυμίζουμε πως ο τάφος του Φιλίππου Β’ στις Αιγές δεν είναι επισκέψιμος. Ολη η βασιλική τούμπα βρίσκεται μέσα σε ένα σύγχρονο μουσειακό κέλυφος και η πρόσοψη του τάφου είναι ορατή, αλλά ένα κρυστάλλινο πέτασμα σταματά την πορεία των επισκεπτών μπροστά της.

ΣΤΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

Και φτάνουμε στις μελέτες. Όπως αναφέρεται στο ρεπορτάζ του Έθνους, θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο πως θα εκπονηθεί μελέτη στατικής επάρκειας. Οχι μονάχα επειδή, όπως το ίδιο το ΥΠΠΟΑ έχει ανακοινώσει, ο κυρίως ταφικός θάλαμος βρίσκεται σε κατάσταση οριακής ισορροπίας.

Αλλά και διότι η χρήση εκσκαφικών μηχανημάτων στον περιβάλλοντα χώρο, όπως και ο χρόνος και όσα το μνημείο έχει υποστεί, απαιτούν συγκεκριμένη γνώση των προβλημάτων. Στόχος να είναι απολύτως στέρεο το μνημείο και να μην κινδυνεύουν μέρη ή στοιχεία του με πτώση τόσο για την ασφάλεια των επισκεπτών όσο και για την ακεραιότητα του ίδιου.

Η στατική μελέτη, όπως και οι άλλες μελέτες, θα πρέπει να υποβληθούν στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο. Συνήθως, η εξέταση γίνεται σε τουλάχιστον δύο φάσεις. Συζητείται δηλαδή η προμελέτη, γίνονται παρατηρήσεις και ακολουθεί επόμενη συζήτηση με διορθώσεις στα στοιχεία που έχουν επισημανθεί.

Ακραίες συνθήκες

Η διαδικασία είναι χρονοβόρα, επειδή απαιτείται χρόνος για την ωρίμανση κάθε μελέτης. Μετά τη γνωμοδότηση του ΚΑΣ και την έκδοση υπουργικής απόφασης, έρχεται η σειρά ένταξης καθεμίας στο κοινοτικό χρηματοδοτικό πρωτόκολλο που είναι σε εξέλιξη. Η άλλη περίπτωση είναι να δοθούν λεφτά για την εκτέλεσή της από εθνικούς πόρους, αλλά, δεδομένης της οικονομικής κατάστασης της χώρας, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο.

Οι τελευταίες μελέτες επί του πεδίου που πρέπει να συνταχθούν και να υποβληθούν στο ΚΑΣ για την κατά νόμο γνωμοδότηση είναι οι μελέτες συντήρησης είτε μερών που ανήκουν στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό είτε των γλυπτών, των ψηφιδωτών και των παραστάσεων. Και αυτές θα πρέπει σύμφωνα με τον νόμο να εισαχθούν στο ΚΑΣ για γνωμοδότηση. Κάποιες εργασίες συντήρησης γίνονται και τώρα, όμως αυτές θα πρέπει να αποτελούν τις λεγόμενες «πρώτες βοήθειες» στο μνημείο και σε στοιχεία του διακόσμου του και όχι τελικές εφαρμογές προγραμμάτων ανάταξης και προστασίας.
Δεδομένων των ακραίων καιρικών συνθηκών που επικρατούν στην περιοχή, και αυτές οι μελέτες είναι απολύτως αναγκαίες.

Η εύθρυπτη πέτρα της Αμφίπολης, που έχει χρησιμοποιηθεί στην κατασκευή, αλλά και το θασίτικο μάρμαρο, αντιδρούν έντονα σε συνθήκες παγετού.
Επίσης, οι χαμηλές θερμοκρασίες συντελούν στην καταστροφή των κονιαμάτων και είναι υπεύθυνες και για την αλλοίωση του ζωγραφικού διακόσμου, μαζί βεβαίως με την εκ νέου έκθεση των χρωμάτων στο οξυγόνο της αμτόσφαιρας και στην υγρασία.

Το στέγαστρο πρέπει να αντικατασταθεί

Αλλά και με αυτές τις μελέτες, τίποτα δεν έχει ολοκληρωθεί. Θα εκκρεμεί ακόμη η απαραίτητη προστασία του ταφικού μνημείου από πλημμύρες (ο ποταμός Στρυμόνας και η λίμνη Κερκινίτιδα είναι σχεδόν στα όρια του τάφου) και από τις βροχές. Το στέγαστρο που έχει ήδη κατασκευαστεί θα πρέπει να θεωρείται προσωρινό. Το υλικό του δεν αντέχει για πολλά χρόνια. Κάποτε θα απαιτηθεί η μελέτη μιας συνολικότερης και μονιμότερης προστατευτικής κάλυψης, με άλλο στέγαστρο.

Οσο θα γίνονται όλα αυτά, οι παλαιοανθρωπολόγοι και οι ζωοοαρχαιολόγοι θα συνεχίζουν τη μελέτη των οστών που έχουν εντοπισθεί μέσα στον τάφο. Τα επόμενα συμπεράσματα θα πρέπει να αναμένονται όμως προς το τέλος της επόμενης χρονιάς. Στο ενδιάμεσο, η πολιτεία θα πρέπει να αποφασίσει αν θα κάνει νέες ανασκαφικές διερευνήσεις σε κάποια άλλα σημεία του λόφου Καστά, στα οποία η γεωφυσική διασκόπηση έχει ανακαλύψει πιθανές ανθρωπογενείς παρεμβάσεις.

Σε κάθε περίπτωση, αυτή τη φορά, η ανασκαφική άδεια θα πρέπει απαραιτήτως να δοθεί από το ΚΑΣ. Αυτό σημαίνει πως θα πρέπει να βρεθεί χρήμα για να κατατεθεί ο προβλεπόμενος από τον νόμο προϋπολογισμός. Το μισό εκατομμύριο ευρώ της τωρινής ανασκαφής δόθηκε από το κράτος, καθώς θεωρητικά ήταν «σωστική». Αυτό όμως δεν είναι δυνατόν να εξακολουθήσει να γίνεται. Η ανασκαφική ομάδα θα πρέπει να αναζητήσει πλέον και χρηματοδότες.
Πηγή: rizopoulospost.com

Γενετική των Ελλήνων

 
Μινωικό μιτοχονδριακό DNA

 Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μελέτη εξετάζει το μιτοχονδριακό DNA από 37 άτομα από το σπήλαιο του Λασιθίου, ηλικίας 3,7-4,4 χιλιάδων ετών, δηλαδή από την Εποχή του Χαλκού κατά την οποία ήκμαζε στην Κρήτη ο Μινωικός πολιτισμός. Τα κυριότερα συμπεράσματα της έρευνας είναι:

  • Το Μινωικό mtDNA είναι σαφώς “Ευρωπαϊκό” και ομοιάζει με τους σημερινούς πληθυσμούς της Ευρώπης, λιγότερο με αυτούς της Ανατολίας, του Καυκάσου και της Δυτικής Ασίας, και ακόμα λιγότερο με αυτούς της Βορείου Αφρικής. Επομένως καταρρίπτεται η θεωρία πως ο Μινωικός πολιτισμός είχε έξωθεν -και δη Βορειοαφρικανική- προέλευση.
  • Σύμφωνα με τους ερευνητές η Κρήτη δέχτηκε τον αρχικό εποικισμό της κατά την αρχή της Νεολιθικής εποχής και στη συνέχεια ο πρωτο-πληθυσμός αυτός δημιούργησε τον Μινωικό πολιτισμό μερικές χιλιάδες χρόνια αργότερα. 
  • Το αρχαίο Μινωικό μιτοχονδριακό DNA έχει συνάφεια με άλλα αρχαιογενετικά δείγματα από την Νεολιθική Ευρώπη, που πιθανώς σημαίνει πως οι Μινωίτες αποτελούσαν έναν πληθυσμό σχετιζόμενο με το κύμα του Νεολιθικού εποικισμού που εισήγαγε την αγροκτηνοτροφική οικονομία στην Ευρώπη.
  • Οι Μινωίτες σχετίζονται επίσης αρκετά στενά και με πολλούς σύγχρονους πληθυσμούς, συμπεριλαμβανομένων και αρκετών διαφορετικών δειγμάτων από την Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα. Σε μιαν ανάλυση μάλιστα ο κοντινότερος σύγχρονος πληθυσμός τους είναι αυτός του Οροπεδίου του Λασιθίου. 
  • Αν και το μιτοχονδριακό DNA δεν προσφέρει επαρκή δυνατότητα λεπτομεριακού διαχωρισμού των πληθυσμών, φαίνεται σαφές πως υπάρχει ένας σημαντικός βαθμός συνέχειας ανάμεσα στους Μινωίτες και τους σύγχρονους Κρήτες ειδικότερα αλλά και τους σύγχρονους Έλληνες και Ευρωπαίους γενικότερα.
 
Μια διάλεξη της Δρ. Χριστίνας Παπαγεωργοπούλου για τα πρώτα αποτελέσματα ανάλυσης Μεσολιθικού/Νεολιθικού DNA από τον Ελλάδικό χώρο στα πλαίσια του BEAN Project. Συνοψίζοντας μερικά στοιχεία της διάλεξης:

  • Χειρότερη διατήρηση DNA στον Ελλάδικό χώρο από την Κεντρική Ευρώπη ή τη Σιβηρία, εξαιτίας της υψηλότερης θερμοκρασίας και της χρησιμοποίησης δειγμάτων από σκελετούς που δεν έχουν ανασκαφθεί πρόσφατα, αλλά αρκετή διαφοροποίηση στα δείγματα (ορισμένες περιοχές δίνουν αξιόπιστο DNA σχεδόν πάντα)
  • Παρουσία μιτοχονδριακών απλοομάδων X, K, J, H, T
  • Απουσία της απλοομάδας U που είναι η σημαντικότερη στη Μεσολιθική Κεντρική Ευρώπη
  • Τα Ελλαδικά δείγματα παρουσιάζουν μεγάλη απόσταση με τη Μεσολιθική Κεντρική Ευρώπη (Fst=0.19-0.2) αλλά τόσο τα Μεσολιθικά όσο και τα Νεολιθικά δείγματα παρουσιάζουν μικρή απόσταση από τη Νεολιθική Κεντρική Ευρώπη (Linearbandkeramik Fst=0.03-0.05)

Απουσία μεταλλάξεων Β-Θαλασσαιμίας στους Μινωίτες

 Σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη, σε δείγμα 24 Μινωιτών (~2.000 π.Χ.) δεν εντοπίστηκαν μεταλλάξεις που προξενούν τη Β-Θαλασσαιμία στους σύγχρονους Κρήτες. Όμως η συχνότητα των ετεροζυγωτών της ασθένειας στους σύγχρονους Κρήτες είναι 7.6%, και άρα σε ένα δείγμα Ν=24 αναμένουμε να εντοπίσουμε ~1 τέτοια μετάλλαξη. Επομένως, αν και δεν μπορούμε να αποκλείσουμε την παρουσία τέτοιων μεταλλάξεων με το υπάρχον δείγμα, φαίνεται πως η συχνότητα τους πρέπει να ήταν σχετικά μικρή ή μηδενική.

 

Βορειοασιατική πρόσμιξη στην Βόρεια Ευρώπη

 

Μια σημαντική καινούρια μελέτη ανακάλυψε ένα αναπάντεχο γεγονός για την σύσταση των Ευρωπαϊκών πληθυσμών: οι Ευρωπαίοι και ειδικότερα οι Βόρειοι φαίνεται πως έχουν υποστεί ανάμιξη με ένα πληθυσμιακό στοιχείο το οποίο ομοιάζει με τους πληθυσμούς της βόρειας Ευρασίας (Σιβηρίας) αλλά και τους Ινδιάνους της Αμερικής (οι οποίοι προήλθαν από την Σιβηρία πριν από 15 χιλιάδες περίπου χρόνια).
Αυτή η πρόσμιξη φαίνεται να έχει επηρεάσει σε διάφορους βαθμούς όλους τους Ευρωπαίους, αλλά σε μεγαλύτερο βαθμό τους κατοίκους της βόρειας Ευρώπης. Ο πληθυσμός της Σαρδηνίας φαίνεται να έχει επηρεαστεί στον ελάχιστο βαθμό. Άλλες μελέτες αρχαίου Ευρωπαϊκού DNA έχουν δείξει πως ο Ότζι (μια Νεολιθική μούμια περίπου 5,3 χιλιάδων ετών που βρέθηκε σε έναν παγετώνα στα σύνορα Ιταλίας-Αυστρίας), η Gok4 (μια Μεγαλιθική κάτοικος της Σουηδίας από την ίδια περίπου εποχή), αλλά και ένας κάτοικός της Βουλγαρίας από την εποχή του Σιδήρου όλοι ομοιάζουν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους και με τους σύγχρονους Σαρδήνιους.
Φαίνεται πως το παρελθόν της Ευρωπαϊκής ηπείρου ήταν πολύ πιο ενδιαφέρον απ’ ό,τι πολλοί νομίζανε. Η χρονολόγηση της πρόσμιξης ανάμεσα στο “Βορειο-ασιατικό” στοιχείο με τους αρχαίους Ευρωπαίους ανάγεται περίπου στο 2,000 π.Χ. με αρκετό εύρος για την εκτίμηση.
Δύο υποθέσεις έγιναν για το πως μπορεί να δημιουργήθηκε αυτό το φαινόμενο. Σύμφωνα με την πρώτη, η πρόσμιξη οφείλεται στην άφιξη Νεολιθικών πληθυσμών στην Ευρώπη από τη Μέση Ανατολή και πρόσμιξή τους με τους Μεσολιθικούς κατοίκους της Ευρώπης οι οποίοι ήταν μετατοπισμένοι γενετικά προς την Ασία, πιθανώς εξαιτίας της ελεύθερης κίνησης κυνηγών-τροφοσυλλεκτών από την ανατολή στη δύση κατά την προϊστορία στην περιοχή της βόρειας Ευρασίας. Η δεύτερη υπόθεση εξηγεί το φαινόμενο με την υπόθεση της εισβολής αναμεμιγμένων Ινδο-Ευρωπαϊκών ομάδων στην Ευρώπη από την πλευρά της Ευρασιατικής στέππας.

 

Απλοτυπική ανάλυση σε 2.257 Ευρωπαίους

Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα καινούρια μελέτη εξετάζει την κατανομή πρόσφατων προγόνων σε πολλούς Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.

Το αυτοσωματικό DNA κληρονομείται σε κομμάτια όπου ο κάθε άνθρωπος παίρνει ένα τυχαίο μισό από το DNA του πατέρα του και της μητέρας του. Στην πρώτη γεννιά, το μήκος αυτών των κομματιών μπορεί να είναι πολύ μεγάλο, αλλά σε κάθε επόμενη γεννιά, το διαρκές “κόψιμο-ράψιμο” οδηγεί σε ένα πραγματικό κολάζ κομματιών που έχουν κληρονομηθεί από την γεννιά των παππούδων/γιαγιάδων, προπαππούδων/προγιαγιάδων κοκ.
Επομένως αν δύο άνθρωποι έχουν κοινό ένα μεγάλο μήκος DNA σε ένα από τα χρωματοσώματά τους, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχουν ένα σχετικά πρόσφατο κοινό πρόγονο, ενώ αν το μήκος είναι μικρότερο, τότε ο κοινός πρόγονος μετατίθεται στο απώτερο παρελθόν. Μετά από κάποιο σημείο η διαδικασία αυτή της ανασύνθεσης εξαφανίζει εντελώς το “σήμα” της κοινής καταγωγής.
Ευτυχώς όμως είναι δυνατόν με σχετικά μεγάλη ακρίβεια να εξετάσουμε με περίπου μισό εκατομμύριο γενετικούς δείκτες αν δύο άνθρωποι έχουν κοινούς προγόνους τις τελευταίες μερικές χιλιάδες ετών. Αφού μπορούμε να το κάνουμε αυτό για δύο ανθρώπους, μπορούμε να το κάνουμε και για δύο πληθυσμούς. Έτσι συμπεραίνουμε αν υπήρξε ροή DNA ανάμεσά τους στο ιστορικό παρελθόν, και να εκτιμήσουμε πότε έγινε αυτή η ροή, βλέποντας αν αφορά σχετικά μικρά ή μεγάλα κομμάτια DNA.
Για παράδειγμα, μελέτες στους Αφροαμερικανούς έδειξαν πως το γονιδίωμά τους αποτελεί ένα μωσαϊκό από Ευρωπαϊκό και Αφρικανικό DNA σε αναλογία περίπου 1 πρός 4. Αναλύοντας δε τα σχετικά μεγάλα μήκη αυτών των κομματιών, εξήχθη το συμπέρασμα πως η πρόσμιξη έγινε -κατά μέσο όρο- περίπου 8 γεννιές πριν, δηλαδή στο μέσο περίπου της ιστορίας της άφιξης Ευρωπαίων αποίκων και Αφρικανών δούλων στον Νέο Κόσμο.
Η καινούρια μελέτη είναι αρκετά ενδιαφέρουσα για την εξακρίβωση των επιπτώσεων των μεσαιωνικών μετακινήσεων πληθυσμών (κυρίως των Γερμανικών και Σλαβικών φύλων) στην Ευρώπη.
Διαπιστώνεται πως η Ισπανία, η Γαλλία, και η Ιταλία παρουσιάζουν μικρό “σήμα” κοινής μεσαιωνικής καταγωγής με τις χώρες του Γερμανικού βορρά, πράγμα που σημαίνει μάλλον πως η μετακίνηση Γότθων, Φράγκων, Λογγοβαρδών, Νορμανδών, κτλ. δεν οδήγησε σε πολύ μεγάλες αλλαγές στην Δυτική Ευρώπη.
Η Ισπανία φαίνεται αρκετά ομοιογενής χώρα που, όπως είδαμε, δεν επηρεάστηκε σημαντικά από τους μεσαιωνικούς Βησιγότθους. Αντίθετα, η Ιταλία, φαίνεται να έχει μια σχετικά “βαθιά” δομή στον πληθυσμό της (πριν από 2.300 χρόνια τουλάχιστον) η οποία πιθανόν σχετίζεται με την άφιξη διαφορετικών πληθυσμών στο έδαφός της (π.χ. Ελλήνων στο νότο).
Το δείγμα των Ελλήνων (το οποίο συλλέχθηκε στη Βόρειο Ελλάδα) παρουσιάζει τη μεγαλύτερη συνάφεια με αυτό των Αλβανών και δευτερευόντως των κατοίκων της ΠΓΔΜ. Όμως όλοι οι πληθυσμοί της Βαλκανικής, συμπεριλαμβανομένων των Ελλήνων και Αλβανών έχουν κοινούς μεσαιωνικούς προγόνους (στα τελευταία 1.500 χρόνια περίπου) με τους πληθυσμούς της Ανατολικής Ευρώπης. Η πιθανότερη ερμηνεία είναι πως Έλληνες και Αλβανοί επηρεάστηκαν μεν και αυτοί από τις μετακινήσεις των Σλάβων κατά τον Μεσαίωνα, αλλά σε μικρότερο βαθμό από τους πληθυσμούς της Ανατολικής Ευρώπης που μιλάνε σήμερα Σλαβικά. Τέτοια επίδραση φαίνεται και σε άλλους μη Σλαβικούς πληθυσμούς, όπως οι Ούγγροι και οι Γερμανοί.
Η γεωγραφική προέλευση και ο βαθμός πρόσμιξης του Σλαβικού παράγοντα δεν μπορούν προς το παρόν να εκτιμηθούν. Η προσωπική μου εκτίμηση με βάση τα δείγματα του Dodecad Project και τη σύγκριση των ηπειρωτικών Ελλήνων με αυτούς από την Κρήτη, τα νησία, την Κύπρο, τον Πόντο, καθώς και με τους Νοτιοιταλούς, Τούρκους της Ανατολίας, και Αρμενίους, δείχνουν πως υπάρχει πράγματι μια αυξημένη “Βορειοευρωπαϊκή” συνιστώσα στον πληθυσμό της ηπειρωτικής Ελλάδας, η οποία φαίνεται σαν σφήνα στο Ανατολικομεσογειακό τόξο από την Σικελία μέχρι την Αρμενία.
Σε συνδυασμό με την χρονολόγηση των απλοτύπων από την καινούρια μελέτη στον Μεσαίωνα, φαίνεται αρκετά πιθανό το ενδεχόμενο η απορρόφηση ορισμένων Σλαβικών στοιχείων να συνετελέσθηκε αυτήν την περίοδο. Βέβαια αυτή η εισροή δεν αντικατέστησε τον ντόπιο πληθυσμό, ο οποίος εξακολουθεί να είναι βασικά Μεσογειακός (το δείγμα των Ελλήνων τοποθετείται περίπου στο μέσον της Ιταλικής κλίνης ανάμεσα στο βορρά και στο νότο). Η προσωπική μου εκτίμηση είναι πως πρόκειται για πρόσμιξη της τάξεως του 10-20%.
Σε κάθε περίπτωση, μαζί με εξαιρετικά καινούρια προγράμματα στον τομέα του αρχαίου DNA όπως το BEAN Project και ένα άλλο μεγάλο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τους ανθρώπους από το 45.000 έως το 4.500 πριν από το παρόν, θα μάθουμε τα επόμενα χρόνια αρκετά πράγματα για την προϊστορία και προέλευση των διαφόρων Ευρωπαϊκών πληθυσμών.

 

DNA από την Μεσολιθική Ιβηρία

 Μια καινούρια μελέτη ρίχνει για πρώτη φορά φως στην προέλευση των Μεσολιθικών ανθρώπων της Ιβηρίας. Το μιτοχονδριακό τους DNA ανήκε στην απλοομάδα U5b2c1. Όπως φαίνεται, οι κάτοικοι της Ευρώπης πριν από την έλευση της γεωργίας ανήκαν σε διάφορες υπο-ομάδες της απλοομάδας U και κυρίως στην U5. Μέχρι τώρα τα περισσότερα στοιχεία γι’ αυτό είχαν εντοπιστεί στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αλλά πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν πως παρόμοιος πληθυσμός βρισκόταν στην Βρετανία, το Λουξεμβούργο, και την Ιβηρική χερσόνησο.
Οι μελετητές απομόνωσαν επίσης ένα μικρό τμήμα του αυτοσωματικού DNA των δύο Μεσολιθικών κυνηγών-τροφοσυλλεκτών. Εδώ βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια έκπληξη: οι Μεσολιθικοί άνθρωποι φαίνονται αρκετά κοντά βέβαια με τους σύγχρονους Ευρωπαίους αλλά έχουν μια μικρή σαφή και ορατή απόκλιση προς την μεριά των σύγχρονων Ανατολικο-Ασιατικών πληθυσμών. Αν συγκριθούν μόνο με Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς, ομοιάζουν περισσότερο με Βορειοευρωπαϊκούς πληθυσμούς και δεν φαίνεται να προκύπτει πως υπάρχει συνέχεια στον τοπικό πληθυσμό, ούτε ακόμα και με τους Βάσκους οι οποίοι υποτίθεται από ορισμένους πως αποτελούν απόγονους του Μεσολιθικού Ευρωπαϊκού πληθυσμού.
Υπάρχει εδώ μια αντιστροφή: ενώ μια Νεολιθική κάτοικος της Σουηδίας, έμοιαζε πιο πολύ με τους σύγχρονους Νοτιοευρωπαίους, εδώ έχουμε Μεσολιθικούς κατοίκους της Ιβηρίας που ομοιάζουν με τους Βορειοευρωπαίους. Η πιθανότερη εξήγηση είναι πως πριν από την έλευση της γεωργίας στην Ευρώπη, η ήπειρος κατοικούνταν από ένα στρώμα πληθυσμού το οποίο έχει απορροφηθεί από μετέπειτα μεταναστεύσεις αλλά έχει διατηρηθεί σε μεγαλύτερο βαθμό στις πιο απομακρυσμένες βόρειες περιοχές. Πάντως φαίνεται πως αυτό το υπόστρωμα δεν είναι κυρίαρχο αλλά έχει επικαλυφθεί σε μεγάλο βαθμό από μεταναστεύσεις πληθυσμών κατά την Νεολιθική εποχή και την εποχή του Χαλκού.

 

DNA από τη Νεολιθική Σουηδία

 
Μια καινούρια μελέτη στο περιοδικό Science κατόρθωσε να εξάγει αυτοσωματικό DNA από τέσσερα άτομα ηλικίας 5000 ετών περίπου από τη Νεολιθική Σουηδία. Τρία από αυτά τα άτομα ήταν κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες (Pitted Ware Culture PWC) ενώ μία ανήκε στον πρώτο γεωργικό πολιτισμό της Βόρειας Ευρώπης (Funnelbeaker Culture / Trichterbecherkultur TRB). Το δείγμα της γεωργού ήταν ένα δόντι το οποίο βρέθηκε σε ένα Μεγαλιθικό τάφο.
Δύο υποθέσεις έχουν διατυπωθεί για την διάχυση της γεωργικής οικονομίας στην Ευρώπη. Σύμφωνα με μιαν υπόθεση η ιδέα της γεωργίας μαζί με τα είδη εξοικειωμένων φυτών και ζώων υιοθετήθηκε αυτόνομα από τους Ευρωπαίους κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες. Άλλη υπόθεση υποστηρίζει πως το Νεολιθικό αγρο-ποιμενικό “πακέτο” καθώς και άλλες τεχνολογίες (όπως η ανάγερση Μεγαλιθικών μνημείων) μεταδόθηκαν ανά την ήπειρο από αποικισμό ανθρώπων που μετέφεραν οι ίδιοι την νέα οικονομία στα άκρα της ηπείρου.
Η νέα μελέτη υποστηρίζει σαφώς την δεύτερη υπόθεση. Τα δείγματα γεωργών και κυνηγών-τροφοσυλλεκτών προέρχονται από μια απόσταση 400χλμ μεταξύ τους και έχουν διαφορά το πολύ μερικών αιώνων. Παραταύτα παρουσιάζουν γενετικές διαφορές μεταξύ τους τόσο σημαντικές όσο δυο σημερινοί Ευρωπαίοι από διαφορετικά άκρα της Ευρώπης.

Πιο σημαντικά, το γεωργικό δείγμα ομοιάζει με τους Μεσογειακούς λαούς της Ευρώπης, και ιδιαίτερα τους Κυπρίους και Έλληνες. Τα δείγματα των κυνηγών-τροφοσυλλεκτών βρίσκονται εκτός της σημερινής γενετικής ποικιλομορφίας της Ευρώπης, αλλά ομοιάζουν περισσότερο προς τους Φινλανδούς και άλλους Βορειοευρωπαίους.
Φαίνεται πως τουλάχιστον στην αρχική φάση της διάδοσης της γεωργίας στην Ευρώπη δεν υπήρξε μεγάλη ανάμιξη ανάμεσα στις δύο ομάδες. Στην ίδια τη Σκανδιναβία, στα άκρα της Ευρώπης, γεωργοί και κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες ζούσαν ξεχωριστά για 1000 χρόνια κι όμως δεν είχαν έρθει σε μεγάλη επαφή μεταξύ τους, με αποτέλεσμα το γεωργικό δείγμα να ομοιάζει ακόμα με τους πληθυσμούς της Μεσογειακής Ευρώπης, από την οποία πιθανότητα προήλθε μερικές χιλιετίες νωρίτερα.

 Ανάλυση των Βαλκανίων και της Δυτικής Ασίας με ChromoPainter/fineSTRUCTURE

 
Στα πλαίσια του Dodecad Project ολοκλήρωσα μια πρώτη ανάλυση των Ελλήνων μαζί με διάφορους άλλους πληθυσμούς από την Βαλκανική χερσόνησο και τη Δυτική Ασία χρησιμοποιώντας το συνδυασμό προγραμμάτων ChromoPainter και fineSTRUCTURE (paintmychromosomes.com).
Το αυτοσωματικό DNA, δηλαδή το DNA των 22 χρωματοσωμάτων πλην του X/Y κληρονομείται σε “κομμάτια”. Κάθε άνθρωπος έχει ένα ζευγάρι από το χρωματόσωμα 1, ένα από το 2, κοκ. Το DNA σε κάθε χρωματόσωμα αποτελείται από κάποια κομμάτια που ανήκαν στον πατέρα του, και κάποια κομμάτια που ανήκαν στην μητέρα του.
Η ανασύνθεση των χρωματοσωμάτων (recombination) ενός παιδιού από τα χρωματοσώματα των γονέων του στο πέρασμα των γενεών δημιουργεί ολοένα και μικρότερα (σε μήκος) κομμάτια DNA που προέρχονται από τους προγόνους κάποιου ανθρώπου, αφού η ακολουθία DNA διαρκώς διασπάται και ανασυντίθεται σε κάθε γενεά.
Η τεχνική του ChromoPainter χρησιμοποιεί στατιστικές μεθόδους για να εξάγει χρήσιμες πληροφορίες από το DNA, κοιτάζοντας όχι μόνο το τί βάση έχει ο κάθε άνθρωπος σε κάθε σημείο του γονιδιώματός του (π.χ. A, C, G, ή T) αλλά ανασυνθέτοντάς το σε κομμάτια (chunks) συνεχούς DNA τα οποία είναι πανομοιότυπα με άλλους ανθρώπους (π.χ. ACCGGTT).
Μια αναλογία βοηθάει να κατανοήσουμε τη χρησιμότητα αυτών των τεχνικών. Φανταστείτε ένα βιβλίο όπου το κείμενο αποτελείται από τα γράμματα a, b, c, d, … Αν δεν κοιτούσαμε μόνο τί γράμματα περιέχει ένα βιβλίο αλλά και τους συνδυασμούς των γραμμάτων, θα μπορούσαμε να εξάγουμε το συμπέρασμα πως ένα βιβλίο όπου βρίσκουμε τον συνδυασμό -ing στο τέλος των λέξεων είναι πιθανό να είναι γραμμένο στα Αγγλικά, ενώ ένα βιβλίο όπου βρίσκουμε το συνδυασμό -ano είναι γραμμένο στα Ιταλικά. Η τεχνική του ChromoPainter χρησιμοποιεί όλα τα στοιχεία, από απλά “γράμματα” έως μεγάλες ακολουθίες DNA.
To γεγονός πως το DNA κληρονομείται σε “κομμάτια” ονομάζεται σύνδεση (linkage). Χρησιμοποιώντας λοιπόν πληροφορίες για την σύνδεση γενετικών δεικτών, μαζί με πληροφορίες για την πιθανότητα το χρωματόσωμα να “σχιστεί/ανασυντεθεί” σε κάθε σημείο του μήκους του (recombination map), μπορούμε να συγκρίνουμε το DNA διαφορετικών ανθρώπων πολύ πιο “έξυπνα”: αν έχουν λ.χ. μεγάλου μήκους κοινές ακολουθίες DNA τότε είναι πιθανόν να είναι συγγενείς, αν έχουν αρκετές μικρού μήκους ακολουθίες, μπορεί να ανήκουν στον ίδιο ή συγγενείς πληθυσμούς, ενώ αν έχουν λίγο (συγκριτικά) κοινό DNA μπορεί να ανήκουν σε ξεχωριστούς πληθυσμούς.
Οι διάφοροι άνθρωποι έχουν κοινό το 99% του DNA τους, αλλά οι μικρές διαφορές στο υπόλοιπο 1% αρκούν για να δημιουργήσουν τις πολλαπλές φαινοτυπικές διαφορές (π.χ. στο χρώμα των ματιών ή τη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του προσώπου) αλλά και να μας δώσουν ασφαλείς πληροφορίες για την προέλευσή τους.
Χρησιμοποιώντας αυτές τις τεχνικές λοιπόν μπόρεσα, χρησιμοποιώντας περίπου 250 χιλιάδες γενετικούς δείκτες να εντοπίσω 25 διαφορετικούς “πληθυσμούς” σε ένα σύνολο 413 ατόμων. Η όλη διαδικασία πήρε περίπου μια βδομάδα σε ένα μέσο σύγχρονο υπολογιστή, και τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά.

Δεν θα αναλύσω λεπτομερώς όλες τις πτυχές αυτής της ανάλυσης. Όλα τα στοιχεία βρίσκονται εδώ (στα Αγγλικά).
Θα επιμείνω όμως σε ορισμένα σημεία. Χάρη στη συμμετοχή στο Dodecad Project, έχω τώρα ένα δείγμα 20 Ελλήνων (Greek_D) από διάφορες περιοχές εντός και εκτός της σημερινής Ελλάδας, καθώς και ενός Έλληνα της Κύπρου (Greek_Cypriot_D). Το υπάρχον δείγμα κατανέμεται σε τρεις υποομάδες:

  • pop8 όπου βρίσκονται Έλληνες από την ηπειρωτική Ελλάδα
  • pop14 όπου βρίσκονται Έλληνες από την Κρήτη, το Αιγαίο, τη Μικρά Ασία, την Καππαδοκία και τον Πόντο, με διάφορους βαθμούς πρόσμιξης με Έλληνες από την ηπειρωτική Ελλάδα
  • pop11 όπου βρίσκονται οι Ελληνοκύπριοι από μια δημοσιευμένη μελέτη (Cypriots) ο ένας Ελληνοκύπριος του Dodecad Project καθώς και 3 Τουρκοκύπριοι και ένας που έχει μερική Τουρκοκυπριακή καταγωγή

Ενδιαφέρον έχει επίσης και ο pop22 όπου βρίσκονται σειρά ατόμων από τον Πόντο διαφόρων εθνικοτήτων/γλωσσών.
Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε πως η τεχνική αυτή κατόρθωσε να ομαδοποιήσει σωστά άτομα που προέρχονται από διαφορετικούς πληθυσμούς. Στους μεν πληθυσμούς που αντιπροσωπεύονται από μεγάλο δείγμα (όπως οι Έλληνες, Τούρκοι, και Αρμένιοι) μπόρεσε να αντοπίσει υποομάδες πληθυσμών. Στους δε πληθυσμούς όπου τα δείγματα είναι μικρά (όπως π.χ. σε διάφορες ομάδες της Βαλκανικής ή στους διάφορους πληθυσμούς του Πόντου) ομαδοποίησε ορθά συγγενείς ή γεωγραφικά κοντινούς πληθυσμούς.

Όσο αυξάνονται ο αριθμός των δειγμάτων, τόσο θα αυξάνεται και η δυνατότητά μας να ανακαλύπτουμε την δομή των διαφόρων πληθυσμών. 

Για παράδειγμα, τα μικρά δείγματα Σλοβένων, Σέρβων, Βοσνίων, κτλ. ομαδοποιούνται τώρα στην pop18. Το ίδιο και τα μικρά δείγματα Τούρκων/Αρμενίων/Λαζών/Μουσουλμάνων Ποντίων από τον Πόντο στην ομάδα pop22. Αυτή η ομαδοποίηση θα μπορέσει πιθανότατα στο μέλλον να οδηγήσει σε πιο λεπτομερείς ομάδες, αρκεί να βρεθούν περισσότεροι συμμετέχοντες από τις συγκεκριμένες περιοχές.
Για παράδειγμα, αυτή τη στιγμή υπάρχει μόνο ένας αμιγής Κρητικός στο πρόγραμμα, ο οποίος βρίσκεται με διάφορους άλλους Έλληνες στην ομάδα pop14. Αν συμμετάσχουν αρκετοί Κρητικοί ακόμα, είναι πιθανό να δημιουργηθεί μια “Κρητική ομάδα” αντίστοιχη με αυτοί που έχουν οι πολλοί περισσότεροι Κύπριοι (pop11). Αντίστοιχα, αν συμμετάσχουν πολλοί Σέρβοι και Σλοβένοι, είναι πιθανόν να σπάσει η ομάδα pop18 και να δημιουργηθούν ομάδες Σέρβων και Σλοβένων.
Υπάρχουν επίσης και πληθυσμοί με καμία εκπροσώπηση, όπως Αλβανοί, 100% Ελληνοπόντιοι, 100% Έλληνες από το Ιόνιο, Μαυροβούνιοι, κοκ Είναι προφανές πως αν αυτές οι ομάδες έχουν κοινά γενετικά χαρακτηριστικά, αυτά δεν μπορούν να ανακαλυφθούν εάν δεν υπάρχει κανένας από αυτούς στο πρόγραμμα!

 
Dodecad Project: μεγαλύτερη ευκρίνεια για τον Ελληνικό πληθυσμό
 Στην προηγούμενη ανάρτηση παρουσίασα τα πρώτα αποτελέσματα για το δείγμα των 12 Ελλήνων του Dodecad Project, που καταδεικνύουν την θέση των Ελλήνων ανάμεσα στη Νότιο Ευρώπη και Δυτική Ασία, με μικρότερες επιρροές από τη Βόρεια Ευρώπη, Μέση Ανατολή, και αμελητέες από την Αφρική, τις Ινδίες και την Άπω Ανατολή.

Πρόσφατα προχώρησα ένα βήμα παραπέρα χρησιμοποιώντας τα δεδομένα των εθελοντών του προγράμματος σε συνδυασμό με τα δημοσιοποιημένα δεδομένα από επιστημονικές έρευνες, προχωρώντας σε μια πιο ενδελεχή ανάλυση των σχέσεων ανάμεσα στους διάφορους Δυτικοευρασιατικούς πληθυσμούς (Καυκασοειδείς) από την Ευρώπη, Δυτική και Κεντρική Ασία και Βόρειο Αφρική.
Το σημαντικότερο νέο στοιχείο από αυτή την ανάλυση είναι ο διαχωρισμός της Βορειοευρωπαϊκής συνιστώσας σε Βορειοδυτική Ευρωπαϊκή (που έχει μέγιστα στη Σκανδιναβία, Βρετανία, και Ιρλανδία) και Βορειοανατολική Ευρωπαϊκή (που έχει μέγιστα στους Λιθουανούς, βόρειους Σλάβους, και Φινλανδούς). Επίσης η Νοτιοευρωπαϊκή συνιστώσα διαχωρίζεται πλέον σε δύο, μια Βασκική με μέγιστο στους Βάσκους και κατανομή κυρίως στον Ατλαντικό αλλά και στη Νοτιοδυτική Ευρώπη, και μια Σαρδηνιακή με Μεσογειακή κατανομή που εκτείνεται έως και τη Δυτική Ασία.
Όλα τα αποτελέσματα μπορείτε να τα βρείτε στο Dienekes’ Anthropology Blog, αλλά εδώ αναφέρω τις μέσες τιμές για το Ελληνικό δείγμα 12 ατόμων:
 
Δυτική Ασία 31.3
Σαρδηνία 31.0
Βορειοανατολική Ευρώπη 11.7
Βορειοδυτική Ευρώπη 11.7
Νοτιοδυτική Ασία 8.9
Βασκική 5.1
Βόρειος Αφρική 0.1
Ανατολική Ασία 0.1
Ανατολική Αφρική 0.1
Νότιος Ασία 0.0
Υποσαχάριος Αφρική 0.0
 
Δεν χρειάζεται να επαναλάβω πως αυτές οι τιμές αποτελούν πτυχές των σχέσεων των Ελλήνων με άλλους πληθυσμούς και δεν σημαίνουν αναγκαστικά πως οι Έλληνες είναι μίγμα Βάσκων, Σαρδήνιων, Δυτικοασιατών, κ.ο.κ. Απλά καταδεικνύουν πως υπάρχουν λ.χ. μεγαλύτερες κοινές καταβολές με τους λαούς της Μικράς Ασίας παρά με τους Βάσκους ή με τους Σαρδήνιους και άλλους Μεσογειακούς λαούς παρά με αυτούς της Βαλτικής.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο από αυτή τη μελέτη είναι η “ισορροπημένη έκφραση” των Βορειευρωπαϊκών συνιστωσών. Αυτό καταδεικνύει, κατά τη γνώμη μου πως γενετικά στοιχεία με βόρειο χαρακτήρα δεν ήρθαν στην Ελλάδα μόνο εξαιτίας των μετακινήσεων Σλάβων κατά την μεσαιωνική περίοδο, αφού οι Σλαβικοί πληθυσμοί έχουν πολύ μεγαλύτερη ΒΑ Ευρωπαϊκή παρά ΒΔ Ευρωπαϊκή συνιστώσα (αναλογία 3.7 : 1 στους Ρώσους έναντι 1:1 στους Έλληνες).
Στη Νότιο Ιταλία και Σικελία τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 2.6 και 13.2 (αναλογία 0.2 : 1), και στην Κεντρική Ιταλία 3.8 και 20.7 (αναλογία 0.19 : 1), ενώ στο Βαλκανικό δείγμα 32.6% και 23.7 (αναλογία 1.4 : 1).
Επομένως είναι λογική η υπόθεση πως η ΝΑ Ευρωπαϊκή συνιστώσα στους Έλληνες συνδέεται με ιστορικά γεγονότα (Σλαβικές μετακινήσεις κατά τον Μεσαίωνα) τα οποία είχαν αμελητέα επίδραση στην Κεντρική Νότια Ιταλία (που δεν δέχτηκε Σλάβους), αμέσως μεγαλύτερη στην Ελλάδα, τα Βαλκάνια, και μέγιστο στους εξώ-Βαλκανικούς Σλαβικούς λαούς της Βόρειας Ευρώπης. Αυτή η επίδραση όμως δεν ξεπερνάει το 1/9 περίπου, ακόμα και αν όλη η ΝΑ Ευρωπαϊκή συνιστώσα αναχθεί σε αυτό το φαινόμενο.
Ωστόσο ας μην ξεχνάμε πως τέτοιες βόρειες συνιστώσες συναντώνται και στη Δυτική Ασία, τον Καύκασο, την Περσία, ακόμα και τις Ινδίες, ενώ αντίστοιχα Δυτικό Ασιατικές και Νοτιοευρωπαϊκές επεκτείνονται προς την Βόρειο Ευρώπη, επομένως είναι επικίνδυνο να τις ανάγουμε εξ’ ολοκλήρου σε συγκεκριμένους πρόσφατους λαούς.
Φυσικά όσοι Έλληνες έχουν αυτοσωματικά γενετικά δεδομένα από την 23andMe ή Family Tree DNA που θέλουν να συνεισφέρουν στο Dodecad Project με απόλυτη ανωνυμία και εχεμύθεια είναι ευπρόσδεκτοι, και μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μου στο dodecad@gmail.com για περισσότερες διευκρινίσεις.
 

Dodecad Project: η πρώτη δωδεκάδα των Ελλήνων

 Με μεγάλη χαρά σημειώνω πως έχουμε φτάσει ήδη τους 12 Έλληνες συμμετέχοντες στο Dodecad Project. Χάρη στη συμμετοχή τους, μπορούμε να κάνουμε μελέτες όπως αυτή που δείχνει κάποια συνάφεια ανάμεσα στους Έλληνες και τους κατοίκους της Νότιας Ιταλίας και Σικελίας ή αυτή που δείχνει τη θέση των Ελλήνων σε σχέση με τους κατοίκους της Δυτικής Ασίας.
Όποιος φίλος θέλει να συμμετάσχει στο πρόγραμμα μπορεί να επικοινωνήσει μαζί μου στο dodecad@gmail.com όπως ανέφερα εδώ. Τώρα πια μπορώ να επεξεργαστώ δεδομένα και από την 23andMe και από την Family Tree DNA.
Μέχρι στιγμής τα αποτελέσματα των Ελλήνων μελών του Project με βάση της 10 συνιστώσες που χρησιμοποιώ συνήθως είναι τα εξής:
Μπορούμε να παρατηρήσουμε:
  1. Σημαντικότερη και σταθερότερη συνιστώσα είναι η Νοτιοευρωπαϊκή, η οποία έχει το μέγιστο της στη Σαρδηνία και απαντάται σε όλη την Ευρώπη, ειδικά τη Νότια και τη Δυτική Ασία
  2. Αμέσως επόμενη και σχετικά σταθερή είναι η Δυτικοασιατική, η οποία έχει το μέγιστο της στον Καύκασο και την Μικρά Ασία και επεκτείνεται από τον Ατλαντικό μέχρι την Ινδία
  3. Η Βορειοευρωπαϊκή συνιστώσα έπεται και είναι πιο μεταβλητή, δηλαδή το ποσοστό της στον κάθε Έλληνα μπορεί να διαφέρει αρκετά. Αυτή η συνιστώσα έχει μέγιστα στη Βαλτική αλλά επεκτείνεται αρκετά ισχυρά μέχρι τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας αλλά και σε ολόκληρη την Βορειο-κεντρική Ευρώπη και Βόρεια Ευρασία
  4. Η Νοτιοδυτικό Ασιατική συνιστώσα έχει το επόμενο ποσοστό και είναι αρκετά σταθερή. Έχει το μέγιστό της στους Μεσανατολικούς πληθυσμούς.
  5. Τα ποσοστά των υπολοίπων συνιστωσών είναι μικρά και αρκετά μεταβλητά, δηλαδή κάποιος μπορεί να έχει ένα μικρό ποσοστό ενώ οι περισσότεροι σχεδόν μηδέν. Το σύνολο όλων μαζί είναι 0.36% εκ των οποίων το 0.24% μπορεί να χαρακτηριστεί Ανατολικοευρασιατικό (Μογγολοειδές) και το 0.03% Ανατολικοαφρικανικό (Αιθιοπικό). Απουσιάζει το Δυτικοαφρικανικό στοιχείο, ενώ υπάρχουν ελαφρά Βορειοαφρικανικά (0.04%) και Νοτιοασιατικά (0.05%). Πιθανώς αυτά τα ποσοστά να βρίσκονται στα όρια του στατιστικού θορύβου.

Γενικά οι Έλληνες φαίνεται να έχουν αναμενόμενη σύσταση δεδομένης της γεωγραφικής τους θέσης.

Ακολουθεί ένας συγκριτικός πίνακας μέσων τιμών για άλλους πληθυσμούς.
Σημειώνεται τέλος πως οι δέκα αυτές συνιστώσες δεν πρέπει να θεωρούνται ως υπαρκτοί πληθυσμοί του παρελθόντος, αλλά είναι υποθετικοί πληθυσμοί που υπολογίστηκαν από το πρόγραμμα ADMIXTURE και μας βοηθούν να δούμε κάποιες πτυχές των σχέσεων ανάμεσα σε έναν μεγάλο αριθμό πληθυσμών.
 
Αναρτήθηκε από

 

Το παλαιότερο Εμπορικό Κέντρο 2700 ετών ανακαλύφθηκε στην Αρχαία Αργιλο

 253222994_ef7f70621c_o   

Οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως τα εξαιρετικά καλά διατηρημένα ερείπια ενός αρχαίου εμπορικού κέντρου στη Βόρεια Ελλάδα.
Ανακαλύφθηκε στοά σε σημείο όπου γίνονται ανασκαφές από το 1992.Είναι τόσο καλά διατηρημένη που μεμονωμένα καταστήματα μπορεί να προσδιοριστούν – συμπεριλαμβανομένων και των χώρων που κατασκεύαζαν και πωλούσαν το δικό τους ελαιόλαδο.1378509_1387917354782358_960411203_n
Η μη ομοιόμορφη σχεδίαση δείχνει ότι κάθε ιδιοκτήτης είχε σχεδιάσει και κατασκευάσει το  μαγαζί του, μόνος του.Στην αρχαία Ελλάδα, η στοά,  ήταν μια μεγάλη, ανοιχτή κατασκευή που συνήθως στεγάζονταν καταστήματα και οριοθετούσε τις δημόσιες πλατείες από την πόλη.

Οι στοές ήταν κοινές κατά την ελληνιστική περίοδο, από τον 3ο έως τον 1ο αιώνα π.Χ., αλλά νωρίτερα παραδείγματα είναι εξαιρετικά σπάνια.
578077_1387917291449031_1402309650_n
Η αρχαία Άργιλος βρίσκεται 4 χλμ. δυτικά των εκβολών του ποταμού Στρυμόνα, σε απόσταση 6 περίπου χλμ. από την αρχαία Αμφίπολη, εκτείνεται σε έκταση 150 στρεμμάτων και καταλαμβάνει τον λόφο Παλαιόκαστρο.
argilos
Σύμφωνα με την φιλολογική παράδοση ιδρύθηκε το 655 π.Χ. από Ανδρίους και ήταν η παλαιότερη αποικία στην αιγαιακή ακτή και η ανατολικότερη της Άνδρου.
Σκοπός της ίδρυσής της ο έλεγχος της κοιλάδας του Στρυμόνα και της πλούσιας σε αγροτικά προϊόντα, σε ξυλεία και σε μεταλλεύματα ενδοχώρας.
Στο απόγειό της, τον 5ο αιώνα π.Χ., η Άργιλος ήταν μια από τις πλουσιότερες πόλεις της περιοχής.
969191_1387917438115683_1509944704_n
Η ανασκαφή της Αργίλου είναι μια συστηματική ανασκαφική έρευνα στο πλαίσιο κοινού ελληνοκαναδικού προγράμματος που ξεκίνησε το 1992 και συνεχίζεται.
Υπεύθυνοι των ανασκαφών είναι ο Καναδός καθηγητής Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ Ζαν Περό και ο αρχαιολόγος κ. Ζήσης Μπόνιας προϊστάμενος της  ΙΗ΄Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας.

1403510_1387917361449024_1182680556_o
«Δεν είχαμε ιδέα ότι κάτι τόσο ιστορικώς σημαντικό θα μπορούσε να βρεθεί κρυμμένο εδώ» δήλωσε ο κ. Περό για το εύρημα. «Είναι εξαιρετικά συναρπαστικό και πιστεύουμε ότι υπάρχουν πολλά ακόμα πράγματα που μπορούν να βρεθούν.»
Οι αρχαιολόγοι τόνισαν ότι τίποτα σαν αυτό δεν είχε ανακαλυφθεί ποτέ και ότι περιμένουν να βρούν πολλά περισσότερα καταστήματα όταν θα ξεκινήσουν τις ανασκαφές στην ανατολική πλευρά της στοάς το επόμενο έτος. 

http://www.argilos.net/

Διαχειριστικό σχέδιο για τον αρχαιολογικό χώρο των Φιλίππων

Στο πλαίσιο της υποψηφιότητάς του για εγγραφή στην Unesco

Δύο χώροι των αρχαίων Φιλίππων υποβάλλονται για ένταξη στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της Unesco. Ο αρχαιολογικός χώρος εντός των τειχών της πόλης και ο χώρος της Μάχης των Φιλίππων.

Σε πρόσφατη συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), τα μέλη του έδωσαν ομόφωνα το «πράσινο φως» στο διαχειριστικό σχέδιο της υποψηφιότητας των Φιλίππων που θα πρέπει να κατατεθεί στον διεθνή οργανισμό το αργότερο ως την 1η Φεβρουαρίου 2015.

Ο στόχος του σχεδίου

Όπως ειπώθηκε στο ΚΑΣ, στόχος του συγκεκριμένου σχεδίου είναι η καταγραφή των αναγκών και των δυνατοτήτων του αρχαιολογικού χώρου των Φιλίππων, καθώς και η σχηματοποίηση των δράσεων για την προστασία, συντήρηση και ανάδειξή του. Συγκεκριμένα, πρόκειται για παρεμβάσεις που αναπτύσσονται σε πέντε άξονες οι οποίοι, μεταξύ άλλων, αφορούν στην προστασία των πολιτιστικών αγαθών από φυσικές καταστροφές, όπως πυρκαγιές, πλημμύρες και σεισμούς, καθώς και στη συντήρηση, αποκατάσταση και ανάδειξη των αρχαίων συνόλων.

Επίσης, προβλέπεται η κατάργηση της παλαιάς οδού που έτεμνε τον χώρο στα δύο (σήμερα ανενεργή), η οποία μειωμένη σε πλάτος και χωρίς άσφαλτο θα παραμείνει μόνον η μισή για έκτακτες ανάγκες και ανάγκες του χώρου και των ανασκαφών, η τοποθέτηση πινακίδων και η δημιουργία χώρων πάρκινγκ και διευκόλυνσης κοινού και, τέλος, η εξασφάλιση της συνέχισης των δράσεων στον χώρο, όπως τα εκπαιδευτικά προγράμματα και το Φεστιβάλ των Φιλίππων.

Ο αρχαιολογικός χώρος των Φιλίππων είναι άρρηκτα συνδεδεμένος όχι μόνο με τη λαμπρή πόλη που ίδρυσε ο Μακεδόνας βασιλιάς Φίλιππος, αλλά και με τη φημισμένη μάχη που καθόρισε το μέλλον της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, ενώ αποτελεί την περιοχή όπου ο Απόστολος των Εθνών, Παύλος, πάτησε για πρώτη φορά το πόδι του επί ελληνικού και ευρωπαϊκού εδάφους κηρύσσοντας το Ευαγγέλιο και βαφτίζοντας στις όχθες του Ζυγάκτη ποταμού την πρώτη γυναίκα χριστιανή, την Αγία Λυδία.

Η πόλη των Φιλίππων είναι ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος της Ανατολικής Μακεδονίας. Οι πρώτοι οικιστές της ήταν άποικοι από τη Θάσο, που ίδρυσαν στα 360 π.Χ. την αποικία των Κρηνίδων. Ακμή γνώρισε η πόλη κατά τα ελληνιστικά χρόνια. Η ανασκαφική έρευνα άρχισε στους Φιλίππους στα 1914 από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή. Σήμερα, η Αρχαιολογική Υπηρεσία, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή συνεχίζουν την αρχαιολογική έρευνα. Τα ευρήματα των ανασκαφών φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Φιλίππων.naftemporiki.gr

Η ηρωική ηπειρώτισσα μάνα Ολυμπιάδα

Η ηρωική ηπειρώτισσα μάνα Ολυμπιάδα 

Η μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου που δεν έζησε ποτέ στη σκιά των δύο «γιγάντων»!

Την ώρα που οι αρχαιολογικές εικασίες για τον περίφημο ένοικο του τάφου που βρέθηκε στη θέση Καστά της Αμφίπολης δίνουν και παίρνουν, η θρυλική Ολυμπιάδα παραμένει μια από τις επικρατέστερες θεωρίες.

Ο ιστορικός και συγγραφέας Άντριου Τσανγκ ξεκαθάρισε ότι «κατά 90% είναι αυτή», ενώ κι άλλοι αρχαιολόγοι διεθνούς κύρους τη βλέπουν θαμμένη στον πελώριο τύμβο της Αμφίπολης, με τα επιχειρήματά τους να έχουν λογική βάση.

Τι κι αν οι ιστορικές πηγές διαφωνούν; Όπως ας πούμε ο Διόδωρος Σικελιώτης, όταν ισχυρίστηκε ότι «για τον Κάσσανδρο αποδείχθηκε από τις ίδιες του τις πράξεις πως ήταν εντελώς αντίθετος στην πολιτική του Αλεξάνδρου, γιατί σκότωσε την Ολυμπιάδα και την πέταξε άταφη και ανοικοδόμησε με μεγάλη επιμέλεια τη Θήβα που ο Αλέξανδρος είχε ισοπεδώσει». Ο ιστορικός του 1ου αιώνα π.Χ. δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας για την τύχη της μαχητικής Ηπειρώτισσας όταν τονίζει απερίφραστα «την τε γαρ Ολυμπιάδα φονεύσαντα άταφον ρίψαι».

Όποια κι αν είναι η ιστορική αλήθεια για τον ένοικο της Αμφίπολης, η περίφημη πριγκίπισσα των Μολοσσών και μητέρα του μεγάλου στρατηλάτη παραμένει μια αινιγματική φιγούρα του αρχαίου κόσμου, μια δυναμική γυναίκα που αναμείχθηκε ενεργά στα πολιτικά τεκταινόμενα της εποχής της, καθώς η προσωπικότητα και η επιρροή της δεν την περιόρισαν ποτέ στη θέση του ασθενούς φύλου.

Όσο για τη ζωή της ηπειρώτισσας πριγκίπισσας, μόνο περιπετειώδης μπορεί να λογιστεί: από την προδοσία του Κάσσανδου μέχρι και τον ατιμωτικό της θάνατο, η Ολυμπιάδα δικαίωσε τον θρύλο της μαχητικής και κατάφερε το ακατόρθωτο, να μην επισκιαστεί η προσωπικότητά της δηλαδή από τους «γίγαντες» της ζωής της, τον Φίλιππο και τον Αλέξανδρο…

Πρώτα χρόνια

Η Ολυμπιάδα γεννιέται το 373 π.Χ. ως δευτερότοκη κόρη του βασιλιά των Μολοσσών της Ηπείρου, Νεοπτόλεμου Β’, στην πόλη Πασσαρώνα (σημερινός νομός Ιωαννίνων), πρωτεύουσα τότε του δυνατού βασιλείου. Κατά τα πρότυπα της εποχής, το όνομά της άλλαξε στην πορεία της ζωής της, ακολουθώντας τα γεγονότα του βίου της: η πριγκίπισσα που γεννήθηκε Πολυξένη μετονομάστηκε σε Μυρτάλη μετά τον γάμο της και αργότερα έμεινε γνωστή ως Ολυμπιάδα (και Στρατονίκη) όταν ο Φίλιππος στέφθηκε ολυμπιονίκης στις αρματοδρομίες των Ολυμπιακών Αγώνων του 356 π.Χ.

Για τα παιδικά της χρόνια δεν είναι και πολλά γνωστά, αν και ξέρουμε ότι καθοριστική στιγμή της ζωής της ήταν όταν σε ηλικία 11 ετών έχασε τον πατέρα της και στον θρόνο ανέβηκε ο θείος της Αρύββας. Πρώτη δουλειά αυτού, να παντρευτεί τη μεγαλύτερη αδερφή της Ολυμπιάδας, Τρωάδα (και ανιψιά του Αρύββα), και να μεταφέρει τη φαμίλια του στην αρχαία Αμβρακία (Όρραον), όπου και μεγάλωσε πιθανότατα η πριγκίπισσα.

Από μικρή διψασμένη για μόρφωση, η Ολυμπιάδα έλαβε την παραδοσιακή ανώτερη εκπαίδευση της εποχής που προσιδίαζε στη βασιλική καταγωγή της, αν και η ίδια επέδειξε την ίδια δίψα και για τα μεταφυσικά τα πράγματα. Έζησε εξάλλου στα χρόνια της ακμής των Μολοσσών, μια περίοδο αναθεώρησης των θεσμών και πνευματικής αφύπνισης, κι έτσι όλος ο ελλαδικός κόσμος ήταν στη διακριτική της ευχέρεια.

Πλάι λοιπόν στη βασιλική μόρφωση που έλαβε, μυήθηκε στα ιερατικά μυστήρια και υπηρέτησε για χρόνια στο Μαντείο των Δελφών, την ίδια ώρα που η μεταφυσική της περιέργεια για τα απόκρυφα της ζωής και τα μυστικά του θανάτου την έφεραν από την επικράτεια των Βακχικών Μυστηρίων μέχρι και τα Καβείρια της Σαμοθράκης, εκεί δηλαδή που φέρεται να γνώρισε για πρώτη φορά τον Φίλιππο Β’ της Μακεδονίας (στο Ιερό των Μεγάλων Θεών). Από τη μυστικιστική αυτή ενασχόλησή της απέκτησε την περίφημη στην αρχαιότητα εξοικείωσή της με τα φίδια (ο θρύλος μάλιστα που έλεγε η ίδια ότι ο ίδιος ο Δίας ενώθηκε μαζί της με τη μορφή φιδιού ήταν που οδήγησε τον Μέγα Αλέξανδρο να πιστέψει πως ήταν γιος του βασιλιά των θεών)…

Από ηπειρώτισσα πριγκίπισσα, μακεδόνισσα βασίλισσα

Η Ολυμπιάδα παντρεύτηκε τον βασιλιά των Μακεδόνων, Φίλιππο Β’, το 357 π.Χ. και πέρασε στο πλευρό του δύο δεκαετίες (ως τη δολοφονία του βασιλιά το 337 π.Χ.), αποκτώντας μαζί του δύο παιδιά, τον Αλέξανδρο Γ’ και την Κλεοπάτρα. Ήταν μάλιστα η μόνη από τις οχτώ γυναίκες του Φιλίππου (πλήρης χρονολογική σειρά: Φίλα, Αυδάτη, Φιλίννα, Ολυμπιάδα, Νικασίπολη, Μήδα, Αρσινόη και Κλεοπάτρα), που πήρε τον τίτλο της βασίλισσας, καθώς η ανώτερη μόρφωσή της και ο δυναμικός της χαρακτήρας την ξεχώριζαν απ’ όλες τις άλλες.

Κάτω από τις δικές της πιέσεις ήταν που προσάρτησε ο Φίλιππος όλες τις γειτονικές περιοχές στο Βασίλειο των Μολοσσών, με την ίδια και τον νεαρό της γιο να παραμένουν για πολλά χρόνια στη γενέτειρά της αλλά και τη Δωδώνη. Κι έτσι όταν θα ανέβαινε αργότερα ο Αλέξανδρος στο τιμόνι της Μακεδονίας κληρονόμησε τις αγαστές σχέσεις Μολοσσών και Μακεδόνων.

Η Ολυμπιάδα ανέλαβε από την αρχή που μπήκε στην αυλή της Πέλλας δράση, προσπαθώντας να εξασφαλίσει τη διαδοχή του δικού της γιου στον μακεδονικό θρόνο. Κι έτσι την ώρα που πολλοί την επαινούσαν για τη μαχητική της προσωπικότητα και την απαράμιλλη γοητεία της, άλλοι πάλι την κατηγορούσαν για την παθολογική αγάπη που έτρεφε στον Αλέξανδρο αλλά και τις μηχανορραφίες της για να πάρει ο τελευταίος το πολυπόθητο χρίσμα (ο Πλούταρχος, ας πούμε, τη χαρακτήριζε κακότροπη και ζηλιάρα, ενώ η συνήθειά της να εμφανίζεται με εξημερωμένα φίδια δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη).

Παρά τα 20 χρόνια που πέρασε στο πλευρό του Φιλίππου, το ζευγάρι αποξενώθηκε έπειτα από κάποια αρμονικά χρόνια κοινής ζωής, όταν ο βασιλιάς έκανε άλλον έναν γάμο σκοπιμότητας, αυτή τη φορά με τη 17χρονη Κλεοπάτρα του οίκου των Ατταλιδών, ο οποίος κατάληξε σε άλλον έναν απόγονο, τον Αρριδαίο τον νεότερο. Αυτό το γεγονός ήταν που αποξένωσε την Ολυμπιάδα και την ώθησε να τον εγκαταλείψει οριστικά, καθώς πλάι στην ακόρεστη ερωτική δραστηριότητα του βασιλιά ήταν και οι γιοι του, που θα είχαν πια δικαιώματα στον μακεδονικό θρόνο (σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ήταν η διήγηση του μύθου με τον Δία που μετατράπηκε σε φίδι και την άφησε έγκυο στον Αλέξανδρο που εξόργισε τον Φίλιππο και τη χώρισε, κατηγορώντας τη για μοιχεία, αφού παραδεχόταν ανοιχτά ότι ο Αλέξανδρος δεν ήταν γιος του!).

Ο Φίλιππος αποφάσισε μάλιστα να παντρέψει την κόρη του Κλεοπάτρα με τον βασιλιά των Μολοσσών και αδερφό της Ολυμπιάδας, Αλέξανδρο Α’, εν μέρει και για να ευχαριστήσει την πρώην βασίλισσά του, ελπίζοντας να ξαναφτιάξουν οι σχέσεις τους. Όπως ξέρουμε όμως κατά τη γαμήλια τελετή ο επικεφαλής της προσωπικής του φρουράς Παυσανίας τον κάρφωσε με το ξίφος.

Μερίδα ερευνητών υποστηρίζει σήμερα ότι πίσω από τη δολοφονία κρυβόταν η ίδια η Ολυμπιάδα, με αφορμή τον τελευταίο γάμο του Φιλίππου με τη νεαρή Κλεοπάτρα και την απόκτηση του γιου τους, ο οποίος απειλούσε τα βασιλικά δικαιώματα του Αλέξανδρου. Τα ιστορικά σενάρια εμπλέκουν και τον ίδιο τον Μέγα Αλέξανδρο στο φονικό πλάνο, καθώς ο στρατηλάτης προέβηκε σε εκκαθαρίσεις δελφίνων και πολιτικών αντιπάλων για να εξασφαλίσει τον θρόνο του, πάντα με πρόσχημα ότι εκδικούταν τη δολοφονία του πατέρα του.

Είμαστε εξάλλου σε άλλη μια διαβόητη εποχή μηχανορραφιών και πλεκτανών, οπότε όλα τα σενάρια είναι ανοιχτά. Οι εποχές άλλωστε που ο Φίλιππος την εμπιστευόταν με τα μάτια κλειστά και της παραχωρούσε τη διακυβέρνηση του βασιλείου του όταν έλειπε στις κατακτητικές εκστρατείες του είχαν περάσει ανεπιστρεπτί. Επιπλέον, η Ολυμπιάδα είχε φτιάξει στη μακεδονική αυλή δικό της κύκλο ευνοουμένων και κολάκων, κάτι που έφερε κι άλλες τριβές στις σχέσεις τους…

Πολιτική δράση και θάνατος του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Η ώρα για να δείξει η Ολυμπιάδα το μαχητικό του χαρακτήρα της και το ηρωικό της προσωπικότητάς της είχε φτάσει: αφού εγκατέλειψε τη Μακεδονία και εγκαταστάθηκε στην Ήπειρο (καθώς ο μεγάλος στόχος της για την ενθρόνιση του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο τιμόνι του βασιλείου είχε τελεσφορήσει), ανέλαβε χρέη αντιβασιλέα και επιτρόπου του ανήλικου ακόμα εγγονού της Νεοπτόλεμου Γ’, όταν πέθανε ο αδελφός της Αλέξανδρος Α’.

Στην Ήπειρο είναι που ανέπτυξε πολιτική δράση, με την ιστορική της σημασία να επηρεάζει ολόκληρο τον ελλαδικό κόσμο: επέκτεινε το «Κοινό των Μολοσσών» με την προσάρτηση νέων ηπειρωτικών φύλων στο βασίλειο, μετονομάζοντας το πια σε «Συμμάχους των Απειρωτάν» και ξαναδίνοντάς του το παλιό γόητρο.

Αν και η νέα συμμαχία δεν έμελλε να μακροημερεύσει (διάρκεσε μόλις 8 χρόνια: 336-328 π.Χ.), η ίδια ήταν πια το ισχυρό πρόσωπο των Μολοσσών, κυβερνώντας με αποφασιστικότητα και πυγμή τους Ηπειρώτες της για άλλα 11 ή 13 (σύμφωνα με άλλες πηγές) χρόνια.

Όταν πληροφορήθηκε τον θάνατο του λατρεμένου της γιου Αλέξανδρου Γ’ το 323 π.Χ., καταρρακωμένη δεν μπορούσε να πιστέψει τα τραγικά νέα. Λάδι στην τραγική φωτιά έριξαν σαφώς οι απίστευτες έριδες και ο μανιασμένος αγώνας των επιγόνων του στρατηλάτη για τη διάδοχη κατάσταση, καθώς δεν ήταν λίγοι οι στρατηγοί του που διεκδικούσαν μερίδιο από την τεράστια εδαφική πίτα.

Όταν μάλιστα αναγορεύτηκε δελφίνος του θρόνου ένας άλλος γιος του Φιλίππου, ο Αρριδαίος (από τη Φίλιννα), η Ολυμπιάδα δεν μπορούσε να κρύψει την οργή της (είχε επιστρέψει εν τω μεταξύ στη Μακεδονία από το 317 π.Χ.). Ο κίνδυνος για τη ζωή του νεογέννητου εγγονού της Αλέξανδρου Δ’ (γιου του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της Ρωξάνης), που είχε αναγορευτεί εν τω μεταξύ συμβασιλιάς για να καταλαγιάσουν οι εξεγέρσεις, ήταν πια μεγάλος.

Ολυμπιάδα, Ρωξάνη και Αλέξανδρος Δ’ καταφεύγουν έτσι στην ασφαλή Ήπειρο, παρακολουθώντας τις εξοντωτικές μάχες των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου από το βασίλειο των Μολοσσών. Η μοίρα δεν είχε πει ακόμα όμως τον τελευταίο της λόγο…

Ένοπλη σύγκρουση και εκτέλεση

Η επαύριο του πολέμου των διαδόχων έχρισε παντοδύναμο στρατηγό στη Μακεδονία τον Κάσσανδρο, τον μεγαλύτερο πολιτικό αντίπαλο της Ολυμπιάδας, ο οποίος συμμαχώντας με τον δελφίνο Αρριδαίο στέφθηκε επίτροπος του μακεδονικού θρόνου. Διαβλέποντας ότι η νέα συνωμοσία θα άφηνε εκτός στέμματος τον εγγονό της Αλέξανδρο Δ’, η Ολυμπιάδα οργανώνει τα στρατεύματα των Μολοσσών και εισβάλει στη Μακεδονία.

Στην πρώτη μάλιστα σύγκρουση με τις δυνάμεις του Αρριδαίου, ο ηπειρωτικός στρατός της Ολυμπιάδας κερδίζει και ο διεκδικητής του στέμματος αιχμαλωτίζεται, βρίσκοντας τραγικό θάνατο από την ηλικιωμένη πια βασίλισσα. Τότε ήταν που βγήκε στο κατόπι της ο Κάσσανδρος, ο οποίος πολιορκεί την Ολυμπιάδα στην Πύδνα (πόλη του Θερμαϊκού) και έπειτα από 7 μήνες πολιορκίας η βασίλισσα συνθηκολογεί για να σώσει τη ζωή του εγγονού της.

Ο Κάσσανδρος αθέτησε όμως την υπόσχεσή του και έσφαξε την Ολυμπιάδα, αν και σύμφωνα με άλλες πηγές, κάλεσε όσους τη μισούσαν να τη λιθοβολήσουν, αφήνοντας πάντως τη σορό της άταφη να σαπίσει. Ήταν το τραγικό της τέλος και ταυτόχρονα το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Με την Ολυμπιάδα εκτός κάδρου και χωρίς υψηλόβαθμη στήριξη πια, αυτό που φοβόταν η Ρωξάνη συνέβη: ο Αντίπατρος, γιος του Κάσσανδρου και σφετεριστής της εξουσίας στη Μακεδονία, φυλάκισε την ίδια και τον γιο της Αλέξανδρο Δ’ και με διαταγή του το 311 π.Χ. μητέρα και γιος δολοφονήθηκαν…

NEWSBEAST.GR

Οι λαοί που κατοικούσαν τον νομό Σερρών, κατά τους πρώτους ιστορικούς χρόνους.

Ου γαρ τι καλός χώρος ουδ’ εφίμερος
ουδ’ ερατός, οίος αμφί Σίριος ροάς.
Αρχίλοχος. 

Αν και ο Αρχίλοχος, λόγω ύφους, είναι ο οδηγός μου σαν γραφή, εν τούτοις το απόσπασμα τούτο είχε διαφύγει της προσοχής μου, μέχρι που ο συμπολίτης και φίλος Χρήστος Πολατίδης μου το είχε υποδείξει κάποτε. Φαίνεται σαν την αρχαιότερη γραπτή μαρτυρία του τόπου μας, από άνθρωπο που τον είδε από κοντά. Μάλιστα είναι ιδιαίτερα κολακευτικός λόγος, μιας και βγαίνει από τη φαρμακερή πένα του Αρχίλοχου, η οποία αντίθετα από εκείνη του Ομήρου, είχε μεγάλη φειδώ στις κολακείες, ενώ ξεχείλιζαν οι αιχμές για κάθε τι κακό. Την Θάσο την παρουσιάζει σαν ράχη γαϊδάρου στο ίδιο ποίημα.

Και πράγματι ο Αρχίλοχος πρέπει να έφτασε στα μέρη μας. Στις μάχες των Πάριων με Θρακικά φύλα, στα παράλια απέναντι από την Θάσο, η τελευταία αποικία των Πάριων ήταν Γαληψός, πολύ κοντά στην Ηιονα η οποία αποτέλεσε το λιμάνι της Αμφίπολης. Έτσι σε κάποια από τις μάχες με τους γείτονες, διεκδικώντας ζωτικό χώρο βρέθηκε μέσα στην πεδιάδα του Στρυμόνα. Γνωρίζουμε άλλωστε ότι οι Πάριοι έφτασαν στην Βισαλτία όπου σύμφωνα με τον Καλλίμαχο,  σκότωσαν τον Βισάλτη Οσύδρη, αλλά και στις αρχαιολογικές ανασκαφές της Αμφίπολη βρέθηκε βάθρο από άγαλμα έφιππου το οποίο έχει την επιγραφή: Το μνημείο ανέθεσαν οι Πάριοι στον Θράκα Τόκη, γιατί πέθανε στην εφηβεία του, πολεμώντας για την ερατή Ηιόνα.
Αυτή η μεγάλη κάπως εισαγωγή και με αφορμή τον στίχο του Αρχίλοχου, είναι για να κατανοήσουμε όσο είναι δυνατόν, το πολύπλοκο, όταν μιλάμε για αρχαία φύλα. Όπως βλέπουμε δεν υπάρχουν σαφείς διαχωριστικές γραμμές. Πότε πολεμάνε σαν εχθροί, πότε υπερασπίζονται μαζί την Ηιόνα. Οι Αθηναίοι θα έχουν σαν ηρωική λατρεία στην Αμφίπολη τον Θράκα βασιλιά Ρήσο. Ο οποίος μυθικός Ρήσος της Ιλιάδας, ήταν Θράκας και… “Σερραίος”.
“Απ’ τους ανέμους δερνόμενος
τους παγερούς της Θράκης και της Παιονίας”
“Τριγύρω από το Παγγαίο
και τους Παιόνιους κάμπους”
Ευριπίδης Ρήσος
Όπως είδαμε, γράφοντας για τα προϊστορικά φύλλα της περιοχής, την περιοχή κατοικούσαν Θράκες, Παίονες και Πελασγοί. Από τις προσμίξεις αυτών των φύλλων, όσο και άλλων γειτονικών (Μακεδόνες κλπ), ή αποίκων (Πάριοι, Αθηναίοι κλπ) δημιουργήθηκαν πολλές φυλές γύρω από τον Στρυμόνα και στις πλαγιές των βουνών που περιβάλουν την λεκάνη, αυτού που ονομάζουμε σήμερα νομό Σερρών. Με επιρροές από τα φύλα που προσμίχθηκαν ή απομονώθηκαν, δημιούργησαν τον δικό τους πολιτισμό και διάλεκτο, τα οποία τους χαρακτήριζαν. Με βάση τούτα λοιπόν,  διαχωρίζουμε αυτά τα φύλα σε δύο κατηγορίες. Στα Παιονικά και τα θρακικά, από την κύρια επίδραση κυρίως της γλωσσικής διαλέκτου της οποίας χρησιμοποιούσαν. Η περιοχές του νομού, όπως θα τις παραθέτω, δεν έχουν απόλυτο χαρακτήρα ως προς τον γεωγραφικό τους προσδιορισμό, μιας και τα φύλα αυτά δεν είχαν σύνορα και ο προσδιορισμός Παιονικό ή Θρακικό φύλο, είναι όπως μας παραδίδονται από τους αρχαίους.

Παιονικά φύλα:

 Αγριάνες

“…ανίστη δε και Αγριάνας και Λαιαίους και άλλα όσα έθνη Παιονικά…”
Θουκυδίδης
Οι Αγριάνες όπως μας τους παραδίδει ο Θουκυδίδης είναι Παιονικό φύλο το οποίο κατοικεί στην ΒΑ περιοχή του απάνω Στρυμόνα, όπως μας γράφει ο Στράβων.  Ο Γ. Καφταντζής στην ιστορία των Σερρών μας γράφει πως θα πρέπει να κατοικούσαν σε ένα σημαντικό τμήμα του αρχαίου Όρβηλου, από την περιοχή του Μελένικου (νότια Βουλγαρία), μέχρι τους ΝΔ πρόποδες του Μενοίκιου.
Ο Αρριανός στην ανάβαση Αλεξάνδρου, τους ξεχωρίζει από τους Παίονες, οπότε θα πρέπει να υποθέσουμε ότι κατά την περίοδο των κλασσικών χρόνων, υπήρξε κάποια πολιτιστική αλλαγή στους Αγριάνες. Οι Αγριάνες ήταν από τους πιο εύρωστους, σκληραγωγημένους και πολεμικότερους λαούς του τότε γνωστού κόσμου, όπως μας πληροφορεί και πάλι ο Αρριανός. Ήταν φίλοι και σύμμαχοι των Μακεδόνων και ο βασιλιάς Λάγγαρος είχε ιδιαίτερα φιλικούς δεσμούς, τόσο με τον Φίλιππο Β’ όσο και με τον Μ. Αλέξανδρο.
Τελευταίες αναφορές για το φύλο αυτό έχουμε την εποχή του Περσέα. Προφανώς στην συνέχεια αφομοιώθηκαν πολιτιστικά σε κάποιο άλλο φύλο. Πάντως όταν λέμε “αφομοιώθηκαν” ή “εξαφανίστηκαν”, θα πρέπει να γνωρίζουμε πως τα χαρακτηριστικά του ο κάθε λαός και την πολιτιστική, θρησκευτική (θα μιλήσουμε για αυτή αναλυτικότερα) του κληρονομιά την χωνεύει μέσα σε μία νέα πρόσμιξη. Τίποτε δεν χάνεται και όλα αποτελούν παράδοση. Αυτά για να μη τα επαναλαμβάνουμε θα πρέπει να τα έχουμε κατά νου και στις επόμενες φυλές που θα αναφέρουμε.

Λαιαίοι

“Λαιαίοι έθνος Παιονικόν” μας γράφει ο Στέφανος Βυζάντιος. Είναι γείτονες των Αγριάνων, καθώς μας πληροφορεί ο Θουκυδίδης: “και του Στρυμόνος ποταμού, ός και του Σκόμβρου όρους, δι Αγριάνων και Λαιαίων ρει”. Δεν υπάρχουν πολλές αναφορές για τους Λαιαίους. Ίσως ζούσαν στην σκιά των περισσότερο ισχυρών και ομόφυλων τους Αγριάνων.

Σιριοπαίονες

Οι Σιριοπαίονες με πρωτεύουσα την Σίρι, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο κατοικούσαν στο κέντρο της περιοχής η οποία αργότερα ονομάστηκε Οδομαντική. Η πρώτη ιστορική αναφορά για αυτό τον λαό γίνεται στα 513π. κατά εκστρατεία του Πέρση στρατηγού Μεγάβαζου κατά των Παιόνων.

Παίοπλες

Ο λαός αυτός φαίνεται να κατοικούσε στις ορεινές παρυφές του Μενοικίου, έναντι των πεδινών Σιροπαιόνων. Συγκεκριμένα στην περιοχή των σημερινών δαρνακοχωρίων, ως και ανατολικότερα στους πρόποδες και την πλαγιά του Μενοικίου, έως την Ν. Ζίχνη. Αναφορά έχουμε από τον Ηρόδοτο για την εκτόπισή τους από τον Μεγάβαζο στην Περσία και την περιπετειώδη επιστροφή τους. Αργότερα διαβάζουμε και πάλι για αυτούς κατά την εκστρατεία του Ξέρξη στα 480π. Έχουν βρεθεί μικρά νομίσματα με απεικόνιση αγριόπαπιας και σαύρας τα οποία σύμφωνα με τον Σβορώνο αποδίδονται στους Παίοπλες. Μάλιστα ο Σβορώνος θεωρεί τους Παίοπλες ως μετανάστες διωγμένους από τους Μακεδόνες, που προέρχονται από την περιοχή των Πρεσπών.

Δόβηρες

Λαός που σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ζούσε ΝΑ των Παιόπλων, πιθανόν στην περιοχή από την Ν. Ζίχνη έως και Αλιστράτη και μάλλον αποτελεί τμήμα ενός Παιονικού φύλου το οποίο αποκόπηκε από την περιοχή Δοϊράνης και εγκαταστάθηκε στην περιοχή μετά τα Τρωικά, την εποχή της Παιονικής αποίκησης προς τα ανατολικά και νότια.

Δέρρωνες – Ζαιελέοι – Ορρέσκιοι

Τρεις λαοί που μας είναι άγνωστη η γεωγραφική τους τοποθεσία, αλλά μας είναι γνωστοί από τα νομίσματά τους. Με βάση τα νομίσματά τους, βεβαιώνεται η ύπαρξη αυτών των λαών στην περιοχή πέριξ του  Στρυμόνα κατά το 500π. περίπου. Από τις παραστάσεις και τα σύμβολα των νομισμάτων, εικάζεται ότι πρόκειται για Παιονικούς λαούς. Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι Δέρρωνες, οι οποίοι όπως μας παραδίδει ο Ησύχιος πήραν τον όνομά τους από μία θεότητα Δάρων, η οποία ήταν θεότητα της υγείας. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι οι Έλληνες ονόμαζαν όλους τους θεραπευτές θεούς, ως Παίονες ή Παιήονας. Εδώ θα πρέπει να σταθούμε σε ένα νόμισμα Πελασγικό – Παιονικό που την μία του πλευρά έχει το όνομα Λύκειος και στην άλλη τον Απόλλωνα με την επιγραφή Δερρωναίος. Ο θεραπευτής θεός Απόλλων.

Θρακικά φύλα:

Μαίδοι

“Μαίδοι, έθνος Θράκης, πλησίον Μακεδονίας…” μας γράφει ο Στ. Βυζάντιος. Οι Μαίδοι μοιραζόταν με τους Παίονες Αγριάνες και Λαιαίους και τους Θράκες Σιντούς, την βόρεια περιοχή του σημερινού νομού. Ήταν λαός πολεμικός και άγριος. Νικήθηκαν δύο φορές από τους Μακεδόνες, την πρώτη φορά από τον Μ. Αλέξανδρο στα 340π και τον Φίλιππο Ε’ το 211π, χωρίς όμως να υποταχθούν οριστικά. Ακόμα και ενάντια στους Ρωμαίους ξεσηκώθηκαν οι Μαίδοι. Υπάρχει μία επιγραφή που βρέθηκε στην Λητή και αναφέρει μία άγνωστη επιδρομή των Μαίδων μαζί με Σκορδίσκους (Γαλάτες) στην Μακεδονία το 119 και 118π. νικήθηκαν όμως από τους Ρωμαίους σε κάποια άγνωστη τοποθεσία ΑΡΓΟΣ. Αργότερα πήραν μέρος στον Μυθριδατικό πόλεμο και το πλήρωσαν ακριβά καθώς ο Σύλλας λεηλάτησε την χώρα των Μαίδων οι οποίοι περιορίστηκαν στα βουνά Αίμος και Όρβηλος.

Ώδονες

“Ώδονες, έθνος Θράκης, τοις Μαίδοις όμορον. Διόνυσος εν Βασσαρικών ιδ Μαίδων τ’ άγρια φύλα και Ώδονες ελεσίπεπλοι”.
Στέφανος Βυζάντιος.
Όπως μας γράφει και ο Γ. Καφταντζής το όνομά τους παραπέμπει είτε στους Ήδωνες της περιοχής Αμφίπολης που θα δούμε παρακάτω, είτε στους Κλώδωνες που σημαίνει βάκχες. Έτσι συμπεραίνουμε πως οι Ώδονες ήταν ένα κομμάτι του πιο γνωστού Θρακικού φύλου της περιοχής, των Ηδωνών. Ίσως και να αποτελούσαν τον αρχικό πυρήνα τους.

Σιντοί

“Σίντιες γαρ εκαλούντο τίνες των Θρακών, είτα Σίντοι, είτα Σάιοι…”
Στεφ. Βυζάντιος
Οι Σιντοί είναι θρακικό φύλο, πιθανόν αποτελούν τμήμα των Σινδών, οι οποίοι σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ζούσαν ανατολικά της Κριμαίας, γειτονικά με τους Σκύθες. Αυτό το φύλο πιθανόν κατέβηκε προς τον νότο και τους συναντούμε τόσο στην περιοχή που εξετάζουμε, όσο και στα ΝΔ του Νέστου με την ονομασία Σάπες (Σίντιοι… Οι δ’ αυτοί ούτοι Σάπαι νυν ονομάζουντε). Επίσης ο Όμηρος και ο Στράβων μας μιλούν για μία φυλή η οποία δεν μιλούσε ελληνικά, κατοικούσε στην Λήμνο και η οποία ονομαζόταν Σίντιοι σύμφωνα με τον πρώτο στην Οδύσσεια, “Σίντιας Αγριοφώνους” και Σιντούς σύμφωνα με το δεύτερο.
Για την ετοιμολογία του ονόματος δεν μπορούμε να να βγάλουμε κάποιο νόημα από την αρχαία ελληνική. Ο Γ. Καφταντζής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ονομασία προέρχεται από την λυδική λέξη Σάνδων που σημαίνει Ήλιος. Αλλά το πιο πιθανό είναι να οδηγείται σε αυτό το συμπέρασμα από την δικιά του άποψη για την ηλιολατρία στους Στρυμόνιους λαούς. Το πιο πιθανό είναι η λέξη να προέρχεται από μία διάλεκτο η οποία μας είναι άγνωστη.

Οδόμαντες

Ίσως η πιο περίπλοκη ιστορία μέσα στην Στρυμονική γη. Στην αρχή τους γνωρίζουμε περιορισμένους σε μία περιοχή του Παγγαίου, να εκμεταλλεύονται κάποια από τα μεταλλεία του βουνού, τα οποία όμως ελέγχουν κυρίως οι Σάτρες. Μετά τα Μειδικά (και για αυτό ο Γ. Καφταντζής γράφει ότι επεκτάθηκαν ίσως με την βοήθεια των Περσών και τούτο έχει την σημασία του για τις συνήθειες των Οδόμαντων όπως θα δούμε μετά), οι Οδόμαντες εμφανίζονται να κατέχουν ολόκληρη την περιοχή ανατολικά του Στρυμόνα, από την περιοχή του σημερινού Σιδηρόκαστρου, έως την Αμφίπολη! Για αυτό και έχουμε μία σύγχυση, μιας και στην ίδια περιοχή κατοικεί το γνωστότερο στους Έλληνες από όλα τα Θρακικά φύλα, οι Ηδωνοί. Για την καταγωγή των Οδόμαντων επίσης επικρατούν πολλές απόψεις και διαφωνίες. Άλλοι του θεωρούν Παίονες, άλλοι Θράκες, άλλοι Ιουδαίους! Οι τελευταίοι οδηγούνται σε αυτό το συμπέρασμα από την παράξενη και αποκρουστική για τους Έλληνες συνήθεια των Οδόμαντων, να κάνουν περιτομή.
Όσον με αφορά προσωπικά η υπόθεση των Οδόμαντων με απασχόλησε αρκετά κατά το παρελθόν. Η προσωπική άποψη που έχω για το λαό αυτό είναι ότι πρόκειται για Θρακικό φύλο το οποίο αποίκησε την σχεδόν ερημωμένη χώρα των Παιόνων από την επιδρομή και απαγωγή του Μεγάβαζου, πιεζόμενοι από τους πολεμοχαρείς Σάτρες. Ενώ πολιτισμικά ενώθηκαν με τους Παίονες που επέστρεψαν, όπως και με τους Πέρσες οι οποίοι και μετά τα Μηδικά γνωρίζουμε ότι είχαν το φρούριο της Ηιόνας, το οποίο αργότερα κατέλαβαν οι Αθηναίοι. έτσι λοιπόν και αυτή η παράξενη συνήθεια, είτε την έφεραν ο Παίονες που επέστρεψαν από την ανατολή, είτε την μετέδωσαν οι Πέρσες που κατείχαν τα παράλια και τα φρούρια της περιοχής.

Ηδωνοί

Οι Ηδωνοί ήταν μία από τις πιο ονομαστές αρχαίες Θρακικές φυλές. Για τους Έλληνες η λέξη Ήδωνας ήταν συνώνυμη πολλές φορές της λέξης Θράκας! Ο Αισχύλος στους Πέρσες χαρακτηρίζει την Θρακική γη ως “Ηδωνίς αία”, και στο λεξικό Σουίδα, στην λέξη Ηδωνικά ιμάτια = Θρακικά. Οι Ήδωνες κατοικούσαν από παλιότερα και στην Θάσο, στον Άθωνα, στη Βισαλτία και στην Μυγδονία από όπου σύμφωνα με τον Θουκυδίδη τους εκτόπισαν οι Μακεδόνες με τον Αλέξανδρο τον Α’ κατά τον πέμπτο αιώνα π.
Ένα μεγάλο κομμάτι των Ηδονών το οποίο εκτείνονταν ανάμεσα στις ΒΔ πλαγιές του Παγγαίου, τον Αγγίτη και τον Στρυμονικό κόλπο, ανατολικά του Στρυμόνα, ονομαζόταν Φυλλίς ή Κίασα. Ένα μικρότερο κομμάτι, νότια του Παγγαίου ονομαζόταν Πιερία και ο κόλπος Πιερικός. Η περιοχή γύρω από την αρχαία πόλη Μύρκινο ονομαζόταν Μυρκινία. Ενώ η περιοχή που ο Στρυμόνας πλησιάζει και εκβάλει στην θάλασσα ονομαζόταν “Νηριήδων Χοροί”. Εδώ θα πρέπει να σταθούμε στην ιδιαίτερη σχέση που βλέπουμε στα ευρήματα της Αμφίπολης με απεικονίσεις νυμφών ή και σε λατρείες, όπως σε ένα ιερό μίας νύμφης έξω από το βόρειο τείχος της αρχαίας πόλης, όπου τελούνταν ένα πολύ ενδιαφέρον τελετουργικό χθόνιας λατρείας, που πιθανότατα είχε να κάνει με τον Στρυμόνα και ίσως και με την κόρη του Ροδόπη, η οποία έπαιζε μαζί με την Περσεφόνη κατά την απαγωγή της τελευταίας από τον Άδη στην Ελευσίνα.

Το ιερό της νύμφης μπροστά από το βόρειο τείχος

Σάτραι – Βησσοί

Οι Σάτρες κατοικούσαν στα ψηλά και απρόσιτα μέρη των βουνών, Παγγαίου, Μενοίκιου, Ροδόπης και πιθανόν και ακόμα δυτικότερα. Ανήκαν πιθανόν στην φυλή των Δίων και ήταν λαός φιλελεύθερος, άγριος, πολλές φορές ληστρικός και πολεμικότατος. Δεν υποτάχθηκαν ποτέ και σε κανέναν όπως μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος. Ήταν δε, τόσο ισχυροί στον πόλεμο που υπηρετούσαν συχνά ως εθελοντές ή μισθοφόροι σε άλλους στρατούς. Σάτρες σύμφωνα με τον Ηρόδοτο ήταν και οι περίφημοι Βησσοί, που από γένος ιερατικό του Διονύσου, αποτελούν στην συνέχεια ξεχωριστή θρακική φυλή. Ο σπουδαίος αυτός λαός αντιστάθηκε στον βασιλιά Δημήτριο το239π. στον Φίλιππο Ε’ τον 183π., εποχή κατά την οποία αναφέρεται ως η κυριότερη εθνότητα της Θράκης. Πολέμησε επίσης με τους Ρωμαίους το 72π. και τελικά υποτάχτηκε μόλις το 11μ. απ’ τον Λ. Πίσωνα. Ως που ο λαός αυτός εκχριστιανίστηκε από τους Ρωμαίους και συγχωνεύθηκε μεγάλη μάζα του με τους Δάρδανους και έτσι χάθηκε σε αυτό το χωνευτήρι εθνών και πολιτισμών και τούτη η φυλή, μιας θρησκείας οργιαστικής, μιας ζωής άγριας και ενός πολιτισμού της φύσης.

Παναίοι

Οι Παναίοι ζούσαν κοντά στην Αμφίπολη. Ο Ηρόδοτος στην απαρίθμηση των φυλών της περιοχής δεν τους αναφέρει καθόλου. Επομένως πρέπει να υποθέσουμε ότι ή μεταφέρθηκαν εδώ μετά την αρπαγή των Παιόνων από τον Μεγάβαζο ή είναι πρόσμιξη θρακικών φύλων ή Θρακών με Παίονες ή και τα τρία μαζί. Ο ποταμός Αγγίτης ονομαζόταν από τους βυζαντινούς, ως Πάνακας, κάτι που μπορεί να μην είναι άσχετο. Το όνομά τους πιθανότατα έχει θρησκευτική ετυμολόγηση από τον θεό Πάνα. Προφανώς πρέπει να κατείχαν κάποιο ιερό του Πάνα, μέρος του θιάσου του Διονύσου, μιας και όλοι οι λαοί της περιοχής ήταν μύστες του θεού Διόνυσου. Είναι γνωστή από ευρήματα η λατρεία του θεού Πάνα στην περιοχή του νομού μας. Τόσο από ταφικά ειδώλια της Αμφίπολης, όσο κυρίως από απόσπασμα αναθήματος στην περιοχή Γαζώρου όπου σώζονται τα τραγίσια πόδια του θεού, με την επιγραφή Θευδάς, Κουζίλμορης, ευξάμενοι ανέθηντο τον Πάνα. Το όνομα Κουζίλμορης φαίνεται Θρακικό.
Οι Παναίοι κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο πήραν το μέρος των Αθηναίων. Οι Παναίοι στην συνέχεια και μετά την προσάρτηση σε Μακεδονικό βασίλειο “χάνονται”, προφανώς μέσα στην Μακεδονικά αυτοκρατορία, δημιουργούν με άλλα γειτονικά φύλα, έναν πιο γενικό Θρακικό πολιτισμό.

Πίερες

Άλλη μία παράξενη ιστορία όπως και εκείνη των Οδόμαντων. Οι Πίερες ήταν Θρακικός λαός, που είχε όμως πολύ πιο ξεκάθαρες ελληνικές επιρροές. Τους συνοδεύουν γοητευτικοί μύθοι για την υψηλή τους τέχνη και την φιλοσοφία τους. Οι Πίερες είναι γνωστοί από την Ιλιάδα, που αν και Θράκες σε απροσδιόριστο χρόνο έφτασαν να ζουν στον Όλυμπο. Από εκεί εκδιώχθηκαν σε μια σειρά πολέμων, από τους πρώτους Μακεδόνες βασιλιάδες. Έτσι βρέθηκαν στην νότια πλαγιά του Παγγαίου, όπου ίσως να ήταν και η πρώτη τους κοιτίδα.

Βισάλται

Η χώρα των Βισαλτών ήταν δυτικά του Στρυμόνα στην νότια πλευρά του. Συγκατοικούσαν με τους Ηδωνούς, τους Πελασγούς και κυρίως τους Παίονες και είχαν δικούς τους βασιλιάδες τα ονόματα πολλών από τους οποίους μας έχουν μείνει. Οι Βισάλτες ήταν αυτόχθονας λαός, ο οποίος κατά καιρούς έφτασε σε μεγάλη έκταση λόγω των κατακτήσεων τους. Από τα αρχαϊκά ακόμα χρόνια αντάλλαξαν τον πολιτισμό τους με τον ελληνικό, μιας και τα παράλια κατοικούνταν από αποίκους της νότιας Ελλάδας. (… εστί αιγιαλός εν το οικιμένην Άργιλον, πόλιν Ελλάδα παρεξήμε, αύτη δε και η κατύπερθε ταύτης καλέεται Βισαλτίη. Ηρόδοτος). Χαρακτηριζόταν ως λαός για την αγάπη τους στην ελευθερία, την ανδρεία και την πειθαρχία τους. Το όνομα Βισάλτες προέρχεται από τον γενάρχη τους Βισάλτη, γιο του Ήλιου και της Γης.
Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από τον Ηρόδοτο για τους Βισάλτες είναι το παρακάτω, από τους Περσικούς πολέμους.
Τότε ο βασιλιάς των Βισαλτών και της χώρας των Κρηστιναίων, Θράκας στην καταγωγή, έκανε το εξής πρωτάκουστο. Αυτός όχι μόνο είχε δηλώσει ότι με την θέλησή του δεν θα γινόταν ποτέ δούλος του Ξέρξη, και έφυγε ψηλά στο όρος Ροδόπη, αλλά διέταξε και τους γιους του να μην εκστρατεύσουν εναντίον της Ελλάδας. Αυτοί όμως είτε επειδή αψήφησαν τα λόγια του, είτε επειδή απλώς ήθελαν να γίνουν θεατές του πολέμου, έλαβαν μέρος στην εκστρατεία μαζί με τον Πέρση. Όταν επέστρεψαν όλοι σώοι μετά την εκστρατεία, ο πατέρας τους τους έβγαλε τα μάτια για αυτό το φταίξιμο. Και αυτοί τέτοια αμοιβή πήραν.

Πελασγικά φύλα:

Κρηστωναίοι

Οι Κρηστωναίοι την εποχή των Περσικών πολέμων, όπως είδαμε παραπάνω εμφανίζονται να αποτελούν κοινό κράτος με τους Βισάλτες. Όμως δεν πρόκειται για ομόφυλους λαούς. Ο Ηρόδοτος μας πληροφορεί ότι πρόκειται για αυτόχθονες πελασγούς. Κατοικούσααν στην δυτική πλευρά του Στρυμόνα και βόρεια των Βισαλτών. Αποδίδονται σε αυτούς ασημένια νομίσματα με απεικόνιση κεφάλι βοδιού από την μία πλευρά και από την άλλη τον Πήγασο.

  • Βιβλία από τα οποία πάρθηκαν οι παραπάνω πληροφορίες και τα οποία θα συνιστούσα για όσους θα ήθελαν περαιτέρω πληροφορίες:

Ιστορία της πόλεως των Σερρών και της περιφέρειάς του. Γ. Καφταντζής  (Δεύτερος τόμος)
Αρχαία Γεωγραφία της Μακεδονίας. Μ. Δήμιτσα (Κεφάλαιο 16 έως κεφάλαιο 21)
Ιστορίαι Ηρόδοτος (Από το πέμπτο βιβλίο και μετά)
Θουκυδίδης (Δεύτερο και τέταρτο βιβλίο)
Στέφανος Βυζάντιος Εθνικά (και τα δύο βιβλία)
Λεξικό Σουίδας

http://emmanouilpapas.blogspot.gr

“Ρέεθρον αγνού Στρυμόνος” Αισχύλος Πέρσες