Al-posts – Σελίδα 24

Αρχεία ανά κατηγορία "Al-posts" (Σελίδα 24)

Τι συμβολίζει η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα;

Στον εκπληκτικό Μακεδονικό τάφο της Αμφίπολης βρέθηκε η μυθολογική παράσταση που δείχνει την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα. Ίδια ακριβώς με την παράσταση των βασιλικών τάφων στις Αιγές! Μόνο που στις Αιγές είναι ζωγραφική και στην Αμφίπολη ψηφιδωτό. Θα έπρεπε πάντως να τονίζεται μία ακόμα σημαντική διαφορά: Σε σχέση με όλες τις αντίστοιχες παραστάσεις του συγκεκριμένου μύθου, όχι μόνο στις Αιγές, αλλά και σε αγγεία ή αλλού, μόνο στην Αμφίπολη ο Πλούτων είναι δαφνοστεφής! Δε μπορεί να είναι τυχαίο αυτό! Αν λοιπόν υπονοεί έναν ένδοξο θάνατο, θα υπονοεί τον ενδοξότερο όλων των θανάτων.

Με κάθε προσήλωση στην ταπεινότητα του ανειδίκευτου, το άρθρο αυτό γράφεται λίγο μετά την αποκάλυψη της Περσεφόνης στο ψηφιδωτό της Αμφίπολης. Συμμετέχει στη συζήτηση των ανειδίκευτων, όχι των ειδικών, και, ως τέτοιο, δεν υπεισέρχεται καθόλου στην αρχαιολογική εργασία, αλίμονο! Θέλει όμως να κάνει ορισμένες παρατηρήσεις στις… παρατηρήσεις που διατυπώνονται και δημοσιεύονται από ειδικούς και μη, πάντα δε σε ό,τι αφορά το μύθο της Περσεφόνης και τον λόγο που παρασταίνεται στην Αμφίπολη, δεν θέλουμε να πούμε τίποτα για το ίδιο το ταφικό μνημείο, παρά μόνο τ” αναγκαία συνδετικά στοιχεία του θέματος:

Αν και έχουν ανασκαφεί περισσότεροι από εκατό Μακεδονικοί τάφοι, μόνο στις Αιγές και την Αμφίπολη εμφανίζεται η παράσταση της Περσεφόνης! Σα να είναι “σήμα κατατεθέν” μιας ορισμένης δυναστείας. Όπως και ο δαφνοστεφής Πλούτων, κάτι σημαίνει κι αυτό, δε μπορεί να είναι τυχαίο. Χαράζει ευκρινώς μία διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στους τάφους των βασιλέων από τη μια και, από την άλλη, στους τάφους των στρατηγών, των αξιωματούχων ή των πλουσίων. Αν λοιπόν η παράσταση υπονοεί ότι η “αρπαγή της Περσεφόνης” χρησιμοποιείται μόνο στον τάφο των μελών της βασιλικής οικογένειας των Μακεδόνων, θα επιβεβαιωθεί ή θα διαψευστεί στο τέλος της ανασκαφής.

Προς το παρόν, ακόμα και να το σκέφτεται ή να το ελπίζει, κανείς δεν τολμά να πει ότι πρόκειται για τον τάφο του Αλεξάνδρου, επειδή οι ιστορικές πηγές πουθενά δεν αναφέρουν μεταφορά της σορού του στη Μακεδονία.

Το θέμα μας είναι: Τι δουλειά έχει άραγε η “αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα” σε ένα ταφικό μνημείο και μάλιστα κατ” επανάληψη; Ότι η παράσταση δεν είναι σε άλλον Μακεδονικό τάφο, είναι όμως στην Αμφίπολη, σημαίνει άραγε ότι ο ένοικος ανήκει στην βασιλική οικογένεια την Τημενιδών; Αν ναι, γιατί στην Αμφίπολη και όχι στις Αιγές;

Η απάντηση στο ερώτημα δεν είναι καθόλου εύκολη, τουλάχιστο προς το παρόν. Εντύπωση μάλιστα προκαλούν οι αμέτρητες “κοτσάνες” που εκστόμισαν αμέτρητοι ντόπιοι και ξένοι ειδικοί, αρχαιολόγοι ή καθηγητές φημισμένων πανεπιστημίων, άρθρα ή αναλύσεις των οποίων φιλοξενούν διάσημες εφημερίδες και περιοδικά. Εντύπωση προκαλεί και η σεβαστική προβολή αυτών των “επιστημονικών απόψεων” από τα εγχώρια Μέσα Ενημέρωσης που (χαζοχαρούμενα, θα έλεγε κανείς) παρουσιάζουν τη μία και την άλλη θεωρία καλλιεργώντας υποτίθεται τη μαγεία και το δέος που προκαλεί το μνημείο, στην ουσία όμως καλλιεργούν τη γενική σύγχυση. Δεν είναι μόνο ότι όλοι αυτοί απεφάνθησαν πριν τελειώσουν οι εργασίες της ανασκαφής (πράξη που συνιστά αντιεπιστημονική, όσο και αντιδεοντολογική συμπεριφορά, ούτως ή άλλως) είναι ότι απέδειξαν στην πράξη την ανεπάρκειά τους στην ανάγνωση της αρχαίας Ελληνικής Σκέψης. Κάνουν ευθύγραμμη θεώρηση της ιστορίας, εν αντιθέσει με την φιλοσοφία του Ελληνισμού που είναι κυκλική. Ο αποσυμβολισμός των αρχαίων μύθων και των ζωγραφικών ή των ψηφιδωτών παραστάσεων που αποτυπώνουν τους αρχαίους μύθους, είναι, καθώς φαίνεται, άγνωστος για την επιστημονική κοινότητα, άγνωστη ακόμα και στους λάτρεις της αρχαίας Ελλάδας! Εν προκειμένω, στο πρόσωπο της Περσεφόνης που την αρπάζει ο Πλούτων, βλέπουν τη… Ρωξάνη. Άλλος, μετά, λέει ότι, όχι, η Ρωξάνη καταγόταν από το σημερινό Αφγανιστάν, άρα δε μπορεί να είναι κοκκινομάλα, επομένως είναι η Ολυμπιάδα που καταγόταν από την Ήπειρο και ήταν η μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου! Άλλος βλέπει στο πρόσωπο του Ερμή τον ίδιο τον Αλέξανδρο σε μικρή ηλικία. Ό,τι νά “ναι! Επιστήμων είναι, ό,τι θέλει λέει! Ποιος θα τον αμφισβητήσει;

Η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη εξηγεί ότι η συγκεκριμένη παράσταση έχει συμβολική σημασία και μπορεί να δηλώνει κάποια σχέση του νεκρού στον τάφο με τον βασιλικό μακεδονικό οίκο. «Βρίσκουμε τη σκηνή της αρπαγής της Περσεφόνης στην τοιχογραφία του λεγόμενου τάφου της Περσεφόνης, στο βασιλικό νεκροταφείο των Αιγών. Έχουμε και δεύτερη απεικόνιση με τον Πλούτωνα και την Περσεφόνη, σε σκηνή ιερού γάμου, στον μαρμάρινο θρόνο, στον τάφο της Ευρυδίκης, μητέρας του Φιλίππου, στις Αιγές. Ο πολιτικός συμβολισμός είναι πολύ ισχυρός σε όλες τις εποχές. Το καθαρά ταφικό θέμα με την Περσεφόνη συνδέεται με τις λατρείες του κάτω κόσμου και τις Διονυσιακές τελετές στις οποίες αρχιερέας ήταν ο εκάστοτε επικεφαλής του οίκου των Μακεδόνων» τόνισε η γενική γραμματέας.

Πολύ σωστά! Μόνο που “η αρπαγή της Περσεφόνης” δεν συνδέεται μόνο με τις Διονυσιακές τελετές, όπως σημειώνει η κυρία Μενδώνη, συνδέεται και με τις Ορφικές. Ήταν δε το βασικό θέμα στα Ελευσίνια Μυστήρια, όπου λατρεύονταν η Δήμητρα και η Περσεφόνη μαζί. Καθόλου τυχαίο επίσης, αφού οι βασιλείς των Μακεδόνων, επομένως ΚΑΙ ο Αλέξανδρος, ήταν μυημένοι στα Καβείρια Μυστήρια, τα οποία δεν ήταν καθόλου διαφορετικά από τα Ελευσίνια, απόδειξη ότι “η αρπαγή της Περσεφόνης” είναι κοινή. Τα Καβείρια Μυστήρια λοιπόν οι Μακεδόνες βασιλείς τα υπηρετούσαν ως αρχιερείς. Πολύ σημαντική πληροφορία αυτή! Το ερώτημα τώρα είναι: Θα μπορούσε άραγε να παρασταθεί “η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα” σε έναν (Μακεδονικό) τάφο, ο ένοικος του οποίου δεν θα ήταν αρχιερεύς των Καβειρίων ή των Ελευσινίων Μυστηρίων; Η απάντηση είναι κατηγορηματική: Όχι. Συνεπώς στον τάφο της Αμφίπολης ο ένοικος ανήκει οπωσδήποτε στην βασιλική οικογένεια των Τημενιδών και, σίγουρα, σιγουρότατα, δεν είναι κάποιου στρατηγού, δεν είναι του Ηφαιστίωνα, ούτε του Νεάρχου, ούτε της Ρωξάνης, ούτε του Κάσσανδρου, ούτε άλλου. Μήπως της Ολυμπιάδας; Θα μπορούσε να είναι της Ολυμπιάδας, αν δεν υπήρχε στη μέση ο λέων. Μήπως, τότε, του γιου του Αλέξανδρου; Θα μπορούσε να ήταν ο τάφος του μικρού γιου του Αλέξανδρου, αν είχε προλάβει να γίνει αρχιερέας των Καβειρίων Μυστηρίων! Είναι σαφές όμως ότι δεν πρόλαβε, αφού δολοφονήθηκε αμούστακο παιδί. Άρα δεν είναι ούτε αυτουνού.

Ούτως εχόντων… ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή και ας θυμηθούμε τον αρχαίο μύθο που διηγείται την αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα. Από την αφήγηση αυτή κάτι μπορεί να βγει…

Ο μύθος της Περσεφόνης

Η Περσεφόνη ήταν κόρη της θεάς Δήμητρας και του Διός. Ο Ζευς αποφάσισε να κάνει δική του τη Δήμητρα που, αν και καλλονή, αδιαφορούσε για τους άντρες, αν είναι δυνατόν! Τι να κάνει κι αυτός; Μεταμορφώθηκε σε ταύρο! Σου λέει, δεν αρκείται σε ημίμετρα η κυρία, εδώ χρειάζονται έκτακτα προσόντα, δεν ενδιαφέρεται για τους άνδρες η γυναίκα, ε, δε μπορεί, σε έναν νταβραντισμένο ταύρο θα κάτσει, θα πει κι ένα τραγούδι. Ο υπολογισμός του αποδείχτηκε αλάνθαστος. Τι θεός θα ήταν άλλωστε αν δεν μπορούσε να δει στα βάθη του μυαλού της! Άβυσσος η ψυχή της γυναίκας, ακόμα και για έναν θεό, ναι, αλλά για έναν μπερμπάντη θεό σαν τον Δία, κάτι τέτοια ήταν σίγουρα παιγνιδάκι… Ο ταύρος σαγήνευσε τη Δήμητρα, του δόθηκε όλο χαρά, ψυχή τε και σώματι, καθώς λένε, μια ηλιόλουστη μέρα, εκεί σε κάτι απόμερα λιβάδια. Βάλε τώρα σκηνή! Στις μέρες μας η κτηνοβασία είναι ποινικό αδίκημα. Εμ, το αντίθετο, τι έπρεπε να είναι; Τελοσπάντων, όπως συμβαίνει πάντα με τους θεϊκούς έρωτες, η ωραία Δήμητρα έμεινε έγκυος. Εννιά μήνες αργότερα γεννήθηκε ένα κοριτσάκι, που ονομάστηκε Περσεφόνη.

Όσο μεγάλωνε η Περσεφόνη, μεγάλωνε και η ομορφιά της. Τη βλέπει ο Πλούτων και παθαίνει ψυχικό τραλαλά. Ο θεός του Άδη την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα και αποφάσισε να την κλέψει. Θα μπορούσε να ζητήσει το χέρι της σαν κύριος, αλλά ποια μάνα θα έδινε την ευλογία της σε έναν γάμο με τον άρχοντα του Κάτω Κόσμου; Θα έφτυνε στον κόρφο της για να εξατμιστεί από μπροστά της ο εξαποδώ. Σύμφωνα με τον Ομηρικό ύμνο προς τη Δήμητρα, η νεαρή Περσεφόνη μάζευε λουλούδια στο Νύσιο πεδίο. Την συντρόφευαν η Αθηνά, η Άρτεμις και οι Ωκεανίδες νύμφες. Ανέμελη η Περσεφόνη, απομακρύνθηκε από τη συντροφιά της, αναζητώντας το πιο όμορφο λουλούδι. Όταν έσκυψε να πιάσει έναν νάρκισσο, η γη χωρίστηκε στη μέση και από τα έγκατα εμφανίσθηκε ένα άρμα. Οδηγός ήταν ο Πλούτων που με το ένα χέρι κρατούσε τα χαλινάρια των αλόγων και με το άλλο άρπαξε την πανέμορφη κοπέλα. Οι κραυγές της δεν ακούστηκαν από κανέναν και η Περσεφόνη βρέθηκε βασίλισσα στο μαύρο βασίλειο του Κάτω Κόσμου.

Μάταια η Δήμητρα έψαχνε την κόρη της μέρα και νύχτα. Απ’ τη λύπη της, η γη και οι καλλιέργειες άρχισαν να μαραζώνουν. Μετά από καιρό, ο Ήλιος που έβλεπε τα πάντα απ’ τον ουρανό, λυπήθηκε την απαρηγόρητη θεά και της είπε πού βρισκόταν η κόρη της. Η Δήμητρα απαίτησε να επιστραφεί η Περσεφόνη, αλλιώς δεν θα άφηνε τη γη να ξανανθίσει. Ο Ζευς, παρακινημένος απ’ τις ικεσίες των ανθρώπων που πεινούσαν, διέταξε τον Πλούτωνα να ελευθερώσει την Περσεφόνη.

Ο Θεός του Άδη δεν είχε άλλη επιλογή απ’ το να υπακούσει, αλλά, πονηρός και δόλιος καθώς ήταν (μπροστά του ο σατανάς δεν έπιανε μπάζα) πρώτα έδωσε στην Περσεφόνη να φάει ένα ρόδι. Και, λες δηλαδή… καλά, τόσον καιρό δεν έτρωγε τίποτα η κοπέλα, νηστική την είχε ο αλήτης; Λεπτομέρειες! Ο Πλούτων γνώριζε ότι, αν η κοπέλα κατανάλωνε τροφή στον Κάτω Κόσμο, θα δενόταν μαζί του και δεν θα μπορούσε να φύγει. Ε; Κάτι σα μαγικό φίλτρο δηλαδή… Η Περσεφόνη έφαγε έξι σπόρια κι επισφράγισε έτσι τη μοίρα της. Όταν το έμαθε η Δήμητρα, έγινε έξαλλη (ο νόμος είναι νόμος, σου λέει, ακόμα και για τους θεούς) και για να την ηρεμήσει ο Δίας, πρότεινε ένα συμβιβασμό: Για κάθε σπόρο που έφαγε η Περσεφόνη, θα έμενε και ένα μήνα στον Άδη! Σολομώντεια λύση: Μισό από δω, μισό από κει! Λοιπόν, η κοπέλα θα περνούσε το μισό χρόνο δίπλα στη μητέρα της και τον άλλο μισό με τον Πλούτωνα. Η Δήμητρα αποδέχτηκε την απόφαση, αλλά δεν ξεπέρασε ποτέ το χαμό της κόρη της.

Έκτοτε τους έξι μήνες που η Περσεφόνη βρισκόταν στον Άδη, η Δήμητρα πενθούσε και μαζί της πενθούσε και η φύση. Τα δέντρα έχαναν το φύλλωμά τους, οι καλλιέργειες ασθενούσαν και βαρύς χειμώνας έπεφτε στη γη. Όμως, όταν η Περσεφόνη επέστρεφε στη μητέρα της, η χαρά της Δήμητρας πρασίνιζε τη γη και άνθιζε τα φυτά.

Στο σημείο αυτό θα δανειστούμε μία δημοσιευμένη υπέροχη περιγραφή για την τοιχογραφία των Αιγών (δεν γνωρίζουμε τον συντάκτη):

Η τοιχογραφία στις Αιγές

Η τοιχογραφία με την αρπαγή της Περσεφόνης έχει βρεθεί σε έναν κιβωτιόσχημο τάφο στις Αιγές με διαστάσεις 3Χ4,5 μ. ο οποίος χρονολογείται γύρω στο 350 π.Χ. και ο οποίος ανήκε σε μια νεαρή γυναίκα περίπου 25 χρονών που πρέπει να πέθανε στη γέννα και θάφτηκε εδώ μαζί με το βρέφος της, η οποία εικάζεται ότι είναι μια από τις επτά συζύγους του Φιλίππου Β΄, πιθανότατα η Νικησίπολις από τις Φερές, η μητέρα της Θεσσαλονίκης. Στον βόρειο τοίχο του τάφου βρίσκεται η εκπληκτική τοιχογραφία. Στη μέση της εικόνας δεσπόζει το άρμα με τα τέσσερα λευκά άλογα. Ο Άδης, πιο μεγάλος απ” όλες τις άλλες μορφές, άρπαξε τη λεία του και πηδάει στο άρμα. Στο δεξί χέρι του ο βασιλιάς των νεκρών σφίγγει το σκήπτρο της εξουσίας και τα γκέμια των αλόγων, που τινάζονται με τα μπροστινά πόδια στον αέρα, ξεκινώντας ήδη τον ξέφρενο καλπασμό τους. Ανάμεσα από τα πόδια του, φυλακισμένη στη σκοτεινή αγκαλιά του, ο Πλούτων κρατάει σφιχτά την Περσεφόνη. Η Κόρη είναι γυμνή. Το φουστάνι της γλίστρησε κι έπεσε. Έμεινε μόνο το κορδόνι που το κρατούσε στον ώμο της και το πορφυρό της ιμάτιο να κρύβει την ήβη, να γίνεται φόντο για τους μαλακούς γοφούς της και να χάνεται σμίγοντας με το πορφυρό του ιματίου του Πλούτωνα. Σε μια ύστατη προσπάθεια να ξεφύγει, η Κόρη τινάζεται προς τα πίσω, το σώμα της τεντώνεται, τρυφερό σα μίσχος λουλουδιού, να ξεγλιστρήσει από τα σκέλια και το μπράτσο που το σφίγγουν σαν τανάλια. Απόλυτα αδύναμη, απλώνει τα μπράτσα, ικετεύοντας απελπισμένα για τη βοήθεια που δεν θα έρθει. Ο άνεμος παίρνει τα μαλλιά της, τα μάτια της βασιλεύουν, το πρόσωπο της γίνεται μάσκα απόγνωσης. Η άρνηση της Κόρης να δεχτεί τη Μοίρα της, η επιθυμία της να γαντζωθεί στον κόσμο που αναγκάζεται ν” αφήσει και η αποστροφή της για τον Άδη γίνεται ολοφάνερη μέσα από την κίνηση του σώματος της που είναι ολότελα αντίθετη προς τη δική του και μέσα από την απομάκρυνση των κεφαλιών τους. Με μια εξαιρετικά δυναμική και σχεδιαστικά ιδιαίτερα τολμηρή, ανοιχτή σύνθεση, που στηρίζεται στην ένταση, αλλά και στην ισορροπία που παράγουν δύο διαγώνιες που διασταυρώνονται, ένα εύρημα που μάλλον αυτός εισάγει στην παραδοσιακή εικονογραφία της Αρπαγής, ο καλλιτέχνης κατορθώνει ν” αποδώσει όλη τη δραματική ένταση της αντιπαράθεσης του κυνηγού με το θήραμα, του αρσενικού με το θηλυκό, της ζωής με το θάνατο.

Πίσω από το άρμα, στην ανατολική γωνία της εικόνας, μισογονατισμένη στο χώμα, μια φίλη της Περσεφόνης παρακολουθεί το δράμα, πετρωμένη από φόβο. Το φόρεμά της γλίστρησε και το στήθος της είναι γυμνό, όμως το χρυσοκάστανο ιμάτιό της με τη φαρδιά μενεξελιά μπορντούρα την τυλίγει ακόμα, σχηματίζοντας ένα θερμό στεφάνι, μέσα στο οποίο προβάλλεται η σαγηνευτική λευκότητα του δέρματός της. Λυγισμένη στα δύο σηκώνει το χέρι να φυλαχτεί, μοιάζει να θέλει να φύγει και να μη μπορεί, παγωμένη σα σε εφιάλτη, ακούσιος μάρτυρας του αποτρόπαιου. Τα μάτια της σχεδιασμένα εντελώς λιτά, δυο γραμμούλες και μια βουλίτσα όλο κι όλο και όμως καταφέρνουν να εκφράσουν απόλυτα τον άφατο τρόμο…

Σαν μορφολογική, αλλά και εννοιολογική αντίστιξη στην παθητικότητα της συντρόφισσας της Κόρης, που με τρόμο αποδέχεται το μοιραίο, στην άλλη μεριά της παράστασης εμφανίζεται ο Ερμής. Με το κηρύκειο, το μαγικό ραβδί που γητεύει τις ψυχές των νεκρών, το μόνο παραδοσιακό και αναγνωρίσιμο σύμβολο της παράστασης, στο χέρι, ο ψυχοπομπός γίνεται εδώ νυμφοπομπός σκοτεινού Γάμου και τρέχοντας, σχεδόν πετώντας στις μύτες των ποδιών του, οδηγεί το άρμα στη δύση, στη χώρα των νεκρών.

Η ερμηνεία των μύθων

Αν ο σύγχρονος αναγνώστης ή ο ερευνητής μπορούσε ν” απαλλαχτεί, προσωρινά έστω, από την ορθόδοξη ή την καθολική χριστιανοκεντρική ανάγνωση Ανατολής και Δύσης ή, ακόμη καλύτερα, και από την αντίστιξη των Ολυμπίων θεών με το Θεό της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, θα μπορούσε να εντοπίσει ένα κομβικό εννοιολογικό σημείο, χρήσιμο κλειδί στην αποκωδικοποίηση του μύθου:

Στην “δυτική ανάγνωση”, αλλά και στην “Ανατολική ανάγνωση”, ο Ζευς είναι ένας αδιόρθωτος ερωτύλος και όποια ομορφούλα “του γυάλιζε”, την κυνηγούσε μέχρι να την κάνει δική του. Όμως η “Ελληνική ανάγνωση”, διάφορη και των δύο, λέει ότι κάθε έρωτας του Διός (κάθε ένας έρωτας από τους αναρίθμητους έρωτές του) συμβολίζει τη συνάντηση δύο φυσικών δυνάμεων, η μία από τις οποίες γονιμοποιεί την άλλη για να προκύψει πάντα μια νέα φυσική δύναμη. Κανένας έρωτας του Διός δεν είναι “άγονος”. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι κανένας έρωτας του Διός δεν είναι απλά και μόνο για την ηδονή ή, κατά πώς θα έλεγαν κάποιοι σήμερα, “για το κρεβάτι”. Όλες οι συνευρέσεις του είχαν ως αποτέλεσμα τη γέννηση ενός ήρωα ή μιας ηρωίδας, ενός νέου θεού ή μιας νέας θεάς, παναπεί, τη γέννηση μιας νέας φυσικής δύναμης. Άρα: Η μεν φυσική δύναμη που γονιμοποιεί, συμβολίζεται με το αρσενικό (τον Δία, ο οποίος είναι η αρχική, η πρωταρχική δύναμη) η δε φυσική δύναμη που γονιμοποιείται (κάθε φορά μία επιγενόμενη φυσική δύναμη) συμβολίζεται με το θηλυκό. Η γνωστή λέξη “υβρίδιο” σημαίνει τη διασταύρωση δύο στοιχείων για την παραγωγή ενός νέου, το οποίο θα είναι ισχυρότερο των γονεϊκών στοιχείων. Αν όμως αυτή η διασταύρωση αυτή γίνεται από ανθρώπινα και όχι από θεϊκά χέρια, προκύπτει το “υβρίδιο”, που σημαίνει: Ύβρις Διός. Δηλαδή, ύβρις στο Θεό. Δηλαδή, παραβίαση της Φύσης. Άρα ο Ζευς είναι η Φύση.

Όλα είναι σύμβολα. Και τα σύμβολα αυτά διδάσκονταν στα Ελευσίνια ή τα Καβείρια Μυστήρια, όπου αρχιερεύς ήταν λέει, ο βασιλιάς της Μακεδονίας! Εξ ου και η επίμονη παράσταση για την “αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα” στους βασιλικούς τάφους. Ο Ζευς, η Δήμητρα, η Περσεφόνη, ο Πλούτων. Είναι ιερά, είναι αρχετυπικά σύμβολα που από μόνα τους σημαίνουν κάτι πολύ σημαντικό και όλα μαζί, στη συνάντησή τους, κάτι πολύ σημαντικότερο. Αλλά… τι;

Με την αποκάλυψη του ταφικού μνημείου της Αμφίπολης γίνονται συζητήσεις και δημοσιεύματα σε όλο τον κόσμο. Επιφανείς αρχαιολόγοι και καθηγητές πανεπιστημίων επιχειρούν να ερμηνεύσουν αυτό που αναδεικνύει λίγο – λίγο η σκαπάνη της κ. Περιστέρη. Παραθέτουμε εδώ ορισμένα ενδεικτικά αποσπάσματα δημοσιευμάτων:

Ο Ίαν Γουόρδινγκτον, καθηγητής Κλασσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μισούρι, πιστεύει ότι οι ανασκαφείς βρίσκονται σε τάφο που ανήκει σε γυναίκα, καθώς το μωσαϊκό δείχνει μία γυναίκα να οδηγείται στον κάτω κόσμο. Εάν αποδειχθεί, προσθέτει ο Γουόρδινγκτον, τότε ο τάφος μπορεί να φιλοξενεί τη Ρωξάνη, σύζυγο του Μ. Αλεξάνδρου, ή τη μητέρα του Ολυμπιάδα. Και οι δύο γυναίκες τάφηκαν από τον Κάσσανδρο, έναν εκ των στρατηγών του Αλέξανδρου, όταν ανέβηκε στο θρόνο της αρχαίας Μακεδονίας», συμπληρώνει.

«Βάσει κλασικών κειμένων ο Κάσσανδρος έθαψε την Ρωξάνη και τον γιο της στην Αμφίπολη το 310 πΧ, έτσι είναι πιθανό να να είναι εκείνη η ένοικος του τύμβου», σημείωσε ο καθηγητής, σύμφωνα με το περιοδικό. «Όμως άλλα στοιχεία δείχνουν την Ολυμπιάδα. Ο Αλέξανδρος ήθελε να θεοποιήσει τη μητέρα του, όπως η γυναίκα στο άρμα του Άδη. Επιπλέον, η Ολυμπιάδα συνέχισε να διατηρεί πολιτική εξουσία και μετά το θάνατο του στρατηλάτη. Αν και δολοφονήθηκε από τον Κάσσανδρο και τους συμμάχους του, «πιστεύω ότι θα μπορούσε να τιμηθεί με έναν τέτοιο τύμβο», επεσήμανε ο Φίλιπ Φρίμαν, καθηγητής Κλασικών Σπουδών στο Luther College της Αϊόβα.

Ο συγγραφέας Άντριου Τσαγκ μιλάει στο Discovery και αναλύει την άποψή του γιατί το ψηφιδωτό αυτό θα μπορούσε να είναι το πιο άρτιο πορτραίτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου σε νεαρή ηλικία. Μέσω αυτής της άποψης ο Τσανγκ εκτιμά ότι ενδυναμώνεται η θεωρία πως στον τάφο είναι θαμμένη η Ολυμπιάδα, μητέρα του Μακεδόνα Βασιλιά.

«Το ψηφιδωτό απεικονίζει τον Ερμή, το Πλούτωνα και την Περσεφόνη. Στην πραγματικότητα η αναπαράσταση της αρπαγής της Περσεφόνης έχει ανθρώπινες αντιστοιχίες» υποστηρίζει ο Άντριου Τσαγκ, συγγραφέας του βιβλίου «Αναζητώντας τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου».

«Πιστεύω ότι η Περσεφόνη αναπαριστά το πρόσωπο της γυναίκας που είναι θαμμένη στον τάφο, η οποία οδηγείται στον Κάτω Κόσμο» σημειώνει ο συγγραφέας.

Αυτό σημαίνει ότι πρόκειται για κάποια σημαντική βασίλισσα της Μακεδονίας, η οποία πέθανε κάπου ανάμεσα στο 325-300 π.Χ. πιθανότατα στην Αμφίπολη, οπότε μπορούμε να υποθέσουμε ότι πρόκειται για την Ολυμπιάδα ή τη Ρωξάνη.

Ο Άντριου Τσαγκ θεωρεί πιο πιθανό το ενδεχόμενο στο τάφο να βρίσκεται η Ολυμπιάδα από τη στιγμή που οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τις Σφίγγες και τα γυναικεία αγάλματα των Καρυάτιδων στο εσωτερικό του τάφου.

Η Ρωξάνη, η σύζυγος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, προερχόταν από την περιοχή του σημερινού Αφγανιστάν, κάτι που καθιστά εξαιρετικά σπάνια την πιθανότητα να είναι στην πραγματικότητα κοκκινομάλλα. Στον αντίποδα η Ολυμπιάδα προερχόταν από τους Μολοσσούς της Ηπείρου, όπου τα κόκκινα μαλλιά ήταν κάτι το συνηθισμένο» λέει ο συγγραφέας στο Discovery. Ωστόσο, στην ανάλυσή του ο Τσάγκ πάει ένα βήμα παραπέρα και ισχυρίζεται ότι τα άλλα δύο πρόσωπα του ψηφιδωτού, ο Ερμής και ο Πλούτωνας, έχουν σημαντικές ομοιότητες με τους δύο «πρωταγωνιστές» της ζωής της Ολυμπιάδας. Ο Πλούτωνας έχει μορφή που μοιάζει αρκετά στον Φίλιππο Β”, σύζυγο της Ολυμπιάδας και πατέρα του Αλέξανδρου. Είναι εστεμμένος σαν βασιλιάς και έχει γυρισμένη τη δεξιά πλευρά του κεφαλιού του. Το δεξί μάτι του Φιλίππου ήταν παραμορφωμένου εξαιτίας μιας πληγής από βέλος κατά τη διάρκεια μάχης.

Μια άλλη προσέγγιση

Η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα είναι ένα ταφικό θέμα που έρχεται κατευθείαν από την Ορφική φιλοσοφία και τα Ελευσίνια ή τα Καβείρια Μυστήρια. Ίσως να μην είναι τυχαίο ότι η μητέρα του Φιλίππου λεγόταν Ευριδίκη, όπως ακριβώς και η αγαπημένη σύζυγος του Ορφέα που κατέβηκε στον Άδη. Η ιστορία της Ευριδίκης του Ορφέα μοιάζει πολύ με την ιστορία της Περσεφόνης της Δήμητρας. “Ταφικό θέμα” σημαίνει λοιπόν ότι η παράσταση δεν συμβολίζει τα πρόσωπα που κατεβαίνουν στον Άδη, όπως διατείνονται οι αξιότιμοι καθ” όλα καθηγητές ανά τον κόσμο, αλλά συμβολίζει την βαθύτερη ουσία του θανάτου, παρασταίνει μυθολογικά την ψυχή και το ανεβοκατέβασμα της ψυχής από τον πνευματικό στον υλικό κόσμο και το αντίστροφο. Στην παράσταση της Αμφίπολης, όπου για πρώτη φορά συναντάμε τον Πλούτωνα δαφνοστεφανωμένο, υποδηλώνεται ένας ένδοξος θάνατος, ο ενδοξότερος όλων των θανάτων. Και τέτοιος ήταν μόνο ο θάνατος του Αλεξάνδρου. Κατά συνέπεια, ο τάφος είναι του Αλεξάνδρου, είτε βρίσκεται εντός του η σορός του μεγάλη στρατηλάτη, είτε όχι. Αυτό τουλάχιστον με τη χρήση των συμβόλων διηγείται το ψηφιδωτό της Περσεφόνης!

Η αρχιτεκτονική του μνημείου “διηγείται” και κάτι άλλο σημαντικό: Οι σφίγγες, οι Καρυάτιδες, μετά το ψηφιδωτό με την αρπαγή της Περσεφόνης, αντιπροσωπεύουν μια κλιμακούμενη ακολουθία μυητικών επιπέδων, το καθένας τους ανώτερο από το προηγούμενο, με το δικό του θάλαμο έκαστο. Στον τάφο της Αμφίπολης οι προθάλαμοι είναι περισσότεροι από κάθε άλλον Μακεδονικό τάφο και αυτό σημαίνει πως ο ένοικος είναι ο περισσότερο μυημένος απ” όλους, κάποιος που κατέχει το μέγιστο βαθμό μύησης, είναι δηλαδή αρχιερεύς των μυστηρίων, ιδιότητα ανώτερη και από την βασιλική, άρα εδώ έχουμε έναν Μακεδόνα βασιλιάς, όχι στρατηγό του Αλεξάνδρου, ούτε Ρωμαίο ή Ρωμαίους, αν, τελοσπάντων, εκλάβουμε ως σωστή την υπόθεση κάποιων αρχαιολόγων ότι ο τάφος είναι μεταγενέστερος. Δεν είναι ΚΑΙ γι” αυτόν τον λόγο μεταγενέστερος!

Στο τέλος της ανασκαφής θα μάθουμε γιατί ο τάφος έγινε στην Αμφίπολη και όχι στις Αιγές. Προς το παρόν, μπορούμε να κάνουμε την υπόθεση ότι, πιθανότερο όλων είναι, η Μακεδονική αυτοκρατορία που έχτισε ο Αλέξανδρος, να χρειαζόταν μία νέα πρωτεύουσα, ένα μεγάλο λιμάνι, δίπλα ακριβώς στο χρυσοφόρο Παγγαίο και τον τεράστιο σιτοβολώνα του Στρυμόνα. Η Αμφίπολη ήταν τότε μία πόλη πολύ μεγαλύτερη από την δοξασμένη Αθήνα, το τείχος της ήταν 7,5 χιλιόμετρα, της Αθήνας ήταν μόνο 6 χιλιόμετρα! Πού αλλού θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη έδρα για το ναυτικό του μεγάλου βασιλιά, στην ισχύ του οποίου βασίστηκε η χερσαία εκστρατεία του εναντίον των Περσών; Γνωρίζουμε άλλωστε από ιστορικές πηγές ότι ο Αλέξανδρος ενδιαφερόταν για τη Δύση και είχε αρχίσει τις ετοιμασίες για την εκστρατεία του δυτικά. Πώς θα το έκανε άραγε χωρίς ναυτικό; Θα μπορούσε ο Αλέξανδρος ν” αγνοήσει την εμπειρία του (Αμφιπολιώτη κιόλας) ναύαρχου Νεάρχου; Αποκλείεται! Η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Αμφίπολη θα μπορούσε επομένως να είναι το πρώτο στρατηγικό βήμα για την εκστρατεία που άρχισε ήδη να ετοιμάζει ο Αλέξανδρος εναντίον της Δύσης.

Ας δούμε όμως αναλυτικότερα το μυθολογικό θέμα: Από πού προέρχεται η λέξη “Περσεφόνη” και τι σημαίνει;

Περσεφόνη. Περσέφασσα. Φερσέφασσα. Φερέφασσα. Φερέφαττα. Φερσεφάασσα

Όπως ο φερόλβιος, ο φέρων ευτυχίαν ή ο φέροπλος, ο φέρων όπλα. Φερέγγυος. Φέρελπις. Φερέφωνο. Για το πρώτο συνθετικό και για το δεύτερο συνθετικό: Απόφαση. Αντίφαση. Κατάφαση.

Φερσεφάασσα λοιπόν. Η φέρουσα τον αρχαίο Λόγο που ειπώθηκε για να ισχύει παντοτινά. Η γνώστης του αρχαίου Λόγου. Η μύστης. Γι” αυτό και ο ναός της Περσεφόνης λεγόταν Φερρεφάττιον.

Η Περσεφόνη ήταν κόρη του Διός και της Δήμητρας. Δήμητρα = Γα Μήτηρ = Γη Μήτηρ. Στη σχέση του Διός με τη Δήμητρα ο Ζευς εκπροσωπεί τον ουράνιο κόσμο και η Δήμητρα εκπροσωπεί τον γήινο κόσμο. Η κόρη τους η Περσεφόνη εκπροσωπεί τη ζωή που γεννιέται από τη σύζευξη των ουρανίων και των γήινων πραγμάτων, υπονοεί ότι η ζωή στη γη εμπεριέχει το ουράνιο και το χθόνιο στοιχείο. Η ζωή στη γη είναι μία σύζευξη των ουράνιων και των γήινων στοιχείων. Αυτό φανερώνει ο “έρωτας” του Διός και της Δη Μητρός, της Γη Μητρός, της Δήμητρας. Η οποία σε ομηρικό ύμνο συναντάται και ως κόρη του Κρόνου και της Ρέας. Ίδιος δηλαδή συμβολισμός, απόλυτα ίδιος: Συνεύρεση πάλι του ουράνιου και του γήινου στοιχείου. Έρωτας του Διός προς τη Γη. Η Περσεφόνη, απότοκος αυτού του έρωτα, εκπροσωπεί την ένωση του ουράνιου και του γήινου στοιχείου, ως φορέας δε και των δύο στοιχείων γνωρίζει τον αρχαίο Λόγο, γνωρίζει τη μοίρα κι έχει (ή πρέπει να έχει) συνείδηση του πνευματικού όντος που παγιδεύτηκε στην ύλη.

Η Περσεφόνη ζει έξι μήνες στον απάνω κόσμο και έξι μήνες στον κάτω κόσμο. Αυτό συμβολίζει τις γεννήσεις και τους θανάτους που υφίσταται η κόρη του Πατρός Διός και της Μητρός Γης (Δήμητρας) μέχρι να φτάσει πάλι στην πρότερη θέωση, εκείνη που διέθετε μέχρι που την άρπαξε ο Πλούτων. Και την οποία θα ξαναβρεί, όταν θα ξεφύγει από τον Πλούτωνα. Μέχρι τότε όμως θα πηγαινοέρχεται από τον πάνω στον κάτω κόσμο και το αντίθετο.

Αν η Περσεφόνη φάει τους σπόρους του ροδιού, παγιδεύεται για πάντα στον Κάτω κόσμο και σ” αυτό την εξωθεί ο Πλούτων. Οι σπόροι του ροδιού συμβολίζουν τον αμέτρητο αριθμό ζωών, δηλαδή τον αμέτρητο αριθμό γεννήσεων και θανάτων, τον αμέτρητο δηλαδή αριθμό των ενσαρκώσεων της ψυχής, που θα χρειαστούν για να ξεφύγει η ωραία κόρη, δηλαδή η ψυχή, από τη σκοτεινή αρπάγη του Πλούτωνα, δηλαδή της ύλης. Η Περσεφόνη ξεγελιέται προς στιγμήν και τρώει μόνο έξι σπόρια, γι” αυτό και και κατεβαίνει στον Άδη μόνο έξι μήνες το χρόνο. Ο αριθμός έξι συμβολίζει εδώ και τους έξι “ουρανούς” που αντιστοιχούν στον Κάτω Κόσμο, τα έξι δηλαδή επίπεδα πνευματικής ανύψωσης που απαιτούνται μέχρι την κατάκτηση του εβδόμου. Η ψυχή που ανεβαίνει στον “έβδομο ουρανό”, απαλλάσσεται από την οδύνη των απανωτών και επώδυνων γεννήσεων και θανάτων. Ο έβδομος σπόρος του ροδιού συμβολίζει τον επόμενο ουρανό, ο οποίος αποτελείται επίσης από έξι βαθμίδες. Αν η Περσεφόνη έτρωγε εφτά σπόρους από το ρόδι, θα είχε απαλλαχτεί από την αιχμαλωσία του Πλούτωνα. Όπως και τα “διαμερίσματα” που έχει το ρόδι, καθένα από τα οποία έχει πολλούς σπόρους, έτσι είναι και τα πολλά πνευματικά επίπεδα που πρέπει να διαβεί η ψυχή για να ενωθεί ξανά με το Θεό, όπως ήταν κάποτε.

Έτσι, τους μήνες που η Περσεφόνη είναι στον πάνω κόσμο, η Θεά Δήμητρα χαιρόταν και υπήρχε καλοκαιρία, ενώ τους άλλους έξι μήνες υπήρχε κακοκαιρία. Η χαρά της Δήμητρας αντιστοιχεί στην απελευθέρωση της ψυχής την περίοδο που έχει απαλλαχτεί από το υλικό σώμα. Αντίστοιχα η λύπη της αντιστοιχεί στην περίοδο που η ψυχή είναι φυλακισμένη στο υλικό σώμα. Η νεανικότητα της Περσεφόνης αντιστοιχεί στην αιώνια νεότητα της ψυχής, αντιστοιχεί δηλαδή στην αθανασία της ψυχής. Που, όμως, κάποια στιγμή παγιδεύεται στην ύλη. Είναι η στιγμή μέσα στην αιωνιότητα που αρχίζουν οι γεννήσεις και οι θάνατοι, οι ενσαρκώσεις και οι αποσαρκώσεις.

Να σταθούμε και λίγο σ” εκείνη τη φράση: “Η Δήμητρα αποδέχτηκε την απόφαση, αλλά δεν ξεπέρασε ποτέ το χαμό της κόρη της”. Να σταθούμε, διότι αυτό σημαίνει ότι ο Θεός δεν ξέχασε ποτέ την πτώση της ψυχής στον Κάτω Κόσμο. “Κοιμάται και ξυπνάει” με την προσμονή να γυρίσει η αθάνατη ψυχή στην αιώνια ουράνια κατοικία της…

Συμπέρασμα

Ο μύθος της Περσεφόνης συμπυκνώνει ολόκληρη την Ελληνική φιλοσοφία για το φαινόμενο της ζωής και του θανάτου. Το ίδιο κάνουν και πολλοί άλλοι Ελληνικοί μύθοι, ο καθένας απ” τους οποίους φωτίζει στο ίδιο πλαίσιο διαφορετικές εφαρμογές. Η αποκωδικοποίηση του μύθου της Περσεφόνης αποκαλύπτει όλη την Ορφική διδασκαλία για το πριν και το μετά της ζωής, αποκαλύπτει όλη εκείνη τη Γνώση που έκρυψαν από τους ανθρώπους οι θρησκείες, η καθεμιά με τον τρόπο της και για τους λόγους της.

Σε ό,τι αφορά το ταφικό μνημείο της Αμφίπολης, η “αρπαγή της Περσεφόνης από τον Πλούτωνα” μαρτυρά ένοικο της ίδιας βασιλικής γενιάς με τον ένοικο του τάφου των Αιγών. Ο ένοικος αυτός γνωρίζει τη μέγιστη αλήθεια, είναι δηλαδή μυημένος, ξέρει τον πλήρη αποσυμβολισμό του μύθου, επειδή είναι αρχιερέας των Καβειρίων Μυστηρίων, έχει δηλαδή ανέβει στον υπέρτατο βαθμό της μύησης, δηλαδή της πανανθρώπινης, της κοσμικής, της υπερκόσμιας Γνώσης. Κι αυτός, σε αυτή την χρονική περίοδο που χρονολογείται ο τάφος, είναι μονάχα ο Αλέξανδρος. Δε μπορεί να είναι άλλος, ούτε καν η Ολυμπιάδα, επειδή εκείνη δεν ήταν αρχιερέας, εκτός και την άφησε στο πόδι του φεύγοντας για την εκστρατεία του, αλλά και σ” αυτήν την περίπτωση, το γεγονός ότι δολοφονήθηκε από τον Κάσσανδρο, αποκλείει την απόδοση τέτοιας τιμής. Ένα τέτοιο μεγαλειώδες μνημείο χτίζεται μόνο για τον ισχυρό της ημέρας, ποτέ για τον ηττημένο. Έχει και η πολιτική τα όριά της… Αλλά ισχυρός της ημέρας, ακόμα και νεκρός, τότε και μέχρι σήμερα, δεν είναι άλλος από τον Αλέξανδρο.

Κι αν κάνουμε λάθος σ” αυτό, δεν πειράζει. Το σημαντικό δεν είναι σε καμία περίπτωση η ανακάλυψη του τάφου του Αλεξάνδρου, στην Αμφίπολη ή αλλού, η δε σωτηρία της χώρας για μιαν ακόμη φορά από τους νεκρούς της, η τουριστική αξιοποίηση του μνημείου για χάρη των ανέργων της χειμαζόμενης Ελλάδας, θα ήταν μία νέα ύβρις, χείρων της πρώτης. Είναι σαφές: Σημαντικότερο πάντων είναι η αποκάλυψη της μέγιστης Γνώσης για το τι κωδικοποιεί και τι θέλει να πει στην ανθρωπότητα ο κοσμικός μύθος της Περσεφόνης. Αυτό, μόνο αυτό, θα διέλυε τα σκοτάδια που επικρατούν στη γη.

Παντολέων Φλωρόπουλος

http://agriniovoice.gr

Ancient Greeks: Golden Age of Civilization | History Channel Documentary

Alexander The Great-era tomb discovered

In August, a team of archaeologists has uncovered the entrance to a tomb in Amphipolis, in northern Greece, in an area that was once part of the ancient kingdom of Macedonia. Very quickly, the tomb is dated to the time of Alexander the Great.

Since then, scientists, supported by the workers, working to excavate the tomb, revealing the secrets gradually. First of all, we have seen a remarkable pair of sphinxes guarding the entrance. Then came two caryatids, female-columns statues. More recently, door leftovers, and a sumptuous mosaic depicting the abduction of Persephone by Hades, god of the underworld.

There is still much work to complete the excavation, which raises an important question: who is buried there? For Greek archaeologists near certainty: it is a member of the Macedonian royal family, so a member of the family of Alexander. But which one? The answer is still the subject of speculation.

The family of Alexander the Great, worthy of “Game of Thrones”

Alexander the Great is one of those historical figures around which a myth is built, surrounded by theatrics and mystery.

King at age 20, a student of Aristotle, he died at 33 years (probably disease), in 323 BCE, after having made himself master of an empire from Greece to India. He left a family, an official heir, and generals who were eager to share his empire. He survived his mother, Olympias, his wife, Roxana, and his posthumous son, Alexander.

A family also worthy of “Game of Thrones” Olympias would hand in the assassination of her husband Philip, Roxane have killed his two other co-wives, wife Cassandra Alexander’s half-sister and is in stride murder Roxane and her son a few years after stoning Olympias … A real Greek tragedy.

The 7 “candidates” to the grave

– Alexander the Great himself, it should be part of eliminated automatically. History records that in fact his embalmed body, back from Babylon, place of death, was simply “hacked” by one of his lieutenants, Ptolemy. The latter, in charge of Egypt, has also subsequently founded his own pharaonic dynasty, which ended with the famous Cleopatra VII. Ptolemy would have wanted to recover the body of his lord, no doubt hoping political advantage. Alexander would have been buried in Alexandria, a city he had founded and which bore his name. However, we never found the tomb nor the mummified remains, which would have had many adventures before disappearing in the various natural disasters that devastated the ancient city of Alexandria in late antiquity.

– Philip II, father of Alexander was already discovered his tomb in 1977 in Vergina, also in the north of Greece, 170 km of the current excavations of Amphipolis. The tomb was intact, and many indices (including a facial injury whose story reported) were the body to match that of Philip. A controversy has yet smoldered for years, challenging the identity of the body, but a recent anthropological study would confirm that it was indeed the father of Alexander. Note that his face was modeled in the early 80s, a feat at a time when the facial reconstructions computer could still appear like science fiction.

– Alexander, son of Alexander posthumous son and theoretical heir to an empire already divided between the general of the king, he was taken in Macedonia by Roxane, his mother. Both under the protection of Olympias, Alexander’s mother, they ended up being killed on the orders of General Cassandra, a few years after the death of Olympias. Cassandra did not want to have any legitimate heirs may challenge its rights to the Macedonian throne. Alexander IV was then 12 or 13 years. One theory is that his body would be part of those found in Vergina tomb complex with that of Philip II.

– Olympias, Alexander’s mother: She is reputed to have belonged to a Dionysian worship, having engaged in orgies and sleep with snakes. On the death of her son, she supported the Cassandra opponent to the throne of Macedonia, and eventually stoned. Cassandra is said that denied him the right to a funeral, which would exclude it from the list because of Amphipolis, though his followers could bury semi-clandestinely. Other clues would point towards him: the caryatids, the fact that some Dionysian symbols were discovered, and even mosaic which represent kidnapped by Philip II, with Alexander leading the procession Hermes. This is certainly the view taken by Andrew Chugg, author of “Alexander the Great: The Lost Tomb”.

– Roxanne, wife of Alexander native of Bactria, located north of present-day Afghanistan, she took his son and heir in Macedonia, where it ends murdered, probably at the age of 33 years. It may well be the occupant of the tomb of Amphipolis. Caryatids and mosaic Persephone removal are symbols that would point more towards a female royal rank, corresponding to Roxane.

– Cleopatra, sister of Alexander: She was murdered in 308 BC. After the king’s death, she was sought in marriage by those who wanted to legitimize accession to the throne of Macedonia. It could also be buried at Amphipolis.

– Half-brothers, cousins …: the family was extended. Examples include Philip III, half-brother of Alexander and who succeeded him in title as king of Macedonia. Cassandre, the former general who had married Thessalonike, half-sister of Alexander, it would be buried in one of the new tombs discovered in the spring in Vergina.

Archaeology reality TV version?

Probably in a few weeks we will have the answer to the question of a hectic emergency: who can occupy an old tomb more than 2,300 years old? The ancient history enthusiasts hold their breath, but archeology can it end up well under media pressure?

The 3D view of the tomb

To dig such a monument, it takes time, patience. The walls and ceiling must be strengthened so that nothing collapses, searches must be done sensitively to avoid damage (or lack) an object of importance. But today, the tomb is under siege, not by looters, but by the media, who want every day new information.

This is understandable, of course. Personally, I am this “soap opera” since mid-August, while we would not look at me do even one episode of “Secret Story”. We live in a fleeting curiosity of civilization and immediate, and the suspense of this major archaeological discovery is the one to serials twists.

However, it is hoped that those in charge of the excavations manage to resist this pressure, and that we deliver in due time the identity of the (or) occupant (s) of the tomb of Amphipolis. If I had to make a prediction, I would go for Roxane

http://hertfordshire-archaeological-trust.co.uk

Η “βαρειά” μνήμη του Αλέξανδρου στην Μακεδονία

Επι πεντακόσια χρόνια μετά τον θάνατό του – γράφουν τα χρονικά της εποχής- οι Μακεδόνες νόμιζαν πως ο Αλέξανδρος ζούσε ανάμεσά τους. Κλαγγές όπλων, γδούποι ασπίδων, ποδοβολητά ιππικού, και βαρειά βήματα πολεμιστών, άκουαν κάθε τόσο στα βουνά και στους κάμπους των. Είχαν ζημωθεί τόσο με το είναι του, ώστε τους ήταν αδύνατο να πιστέψουν οτι τους είχε εγκαταλείψει και εξαφανισθεί.

Ο Μέγας Αλέξανδρος στις αφηγήσεις του Κορανίου

Γράφει η Βάλια Παπαναστασοπούλου // *

Ο μυστηριώδης Dhu al-Qarnayn (=Ντου αλ-Καρνάϊν)

Πολύς λόγος έγινε τους προηγούμενους μήνες για το μνημειώδη τάφο της Αμφίπολης στο Λόφο Καστά και την ταυτότητα του νεκρού ή των νεκρών που έκρυβε για αιώνες μέσα στα σπλάχνα του. Οι εικασίες στα ΜΜΕ έλαβαν τεράστιες διαστάσεις και γράφηκαν πολλά κείμενα ήδη για το θέμα και ενώ η αρχαιολογική διαδικασία βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη. Η αποκάλυψη του τάφου – του οποίου βέβαια η ύπαρξη ήταν γνωστή στην επιστημονική κοινότητα ήδη από τη δεκαετία του ’60, όταν ο αείμνηστος Δ. Λαζαρίδης πραγματοποίησε μία πρώτη ανασκαφή –πυροδότησε, όπως ήταν αναμενόμενο, τη λαϊκή φαντασία του σύγχρονου Έλληνα και οδήγησε πολλούς να αναμοχλεύσουν πάλι την ιστορία του χαμένου τάφου του μεγάλου Μακεδόνα στρατηλάτη.

Η γοητεία που ασκεί το πρόσωπο και οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου δεν αποτελεί μία νέα περίπτωση, αλλά μία πραγματικότητα που εξαπλώθηκε στη λογοτεχνία και τη φαντασία των λαών με τους οποίους είχε έρθει σε επαφή ο Μακεδόνας βασιλιάς και όχι μόνο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν αποτελεί έκπληξη η παρουσία του Αλεξάνδρου και στη λογοτεχνία του αραβικού κόσμου, αλλά αυτό που ίσως δεν είναι πολύ γνωστό στο ευρύτερο ελληνικό κοινό είναι μία πολύ πιθανή αναφορά στο πρόσωπο του Μ. Αλεξάνδρου μέσα στο ίδιο το Κοράνι.

Το Κοράνι είναι το ιερό βιβλίο του Ισλάμ και στη σούρα Αλ Καχφ (=Η σπηλιά) εμφανίζεται ένα μυστηριώδες πρόσωπο που το όνομά του – ασφαλώς συμβολικό προσωνύμιο – είναι Dhu al-Qarnayn (ذو القرني ن ) (=Ντου αλ-Καρνάϊν). Η αφήγηση (18, 83-98) αναφέρει πως υπήρξε κάποτε ένας ισχυρός ήρωας, ο οποίος ταξίδεψε έως και τις δύο άκρες του κόσμου, την Ανατολική και τη Δυτική, δηλαδή στα σημεία, όπου ο ήλιος ανατέλλει και δύει. Αυτός ήταν ο Dhu al-Qarnayn, ο οποίος, συνεχίζοντας το ταξίδι του σε άλλα μέρη της Γης, έφτασε μπροστά σε δύο μεγάλα βουνά, στη σκιά των οποίων ζούσε μια περίεργη φυλή. Οι άνθρωποι της φυλής αυτής χαρακτηρίζονται από την αφήγηση του Κορανίου ως υπάνθρωποι και με ζωώδη συμπεριφορά, αλλά παρόλα αυτά ζητούν τη βοήθεια και την προστασία του Dhu al-Qarnayn προκειμένου να απωθήσει τους Γωγ και Μαγώγ, οι οποίοι ζούσαν πέρα από αυτά τα δύο βουνά και παρενοχλούσαν αυτή τη φυλή. Ο Dhu al-Qarnayn θα δώσει τη λύση στο πρόβλημά τους, κατασκευάζοντας ένα γιγάντιο τείχος από σίδηρο και φωτιά εμποδίζοντας τα ακάθαρτα έθνη Γωγ και Μαγώγ να εισέλθουν. Σύμφωνα με το Κοράνι το τείχος αυτό εξακολουθεί να υπάρχει ακόμα και σήμερα και θα καταστραφεί μόνο κατά την Ημέρα της Κρίσης. Τότε οι ορδές των Γωγ και Μαγώγ θα ξεχυθούν και θα βασανίσουν ολόκληρο τον κόσμο.

Οι Γωγ και Μαγώγ, γνωστοί ήδη από το βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, παρουσιάζονται και στο βιβλίο της Αποκάλυψης του Ιωάννη ως εχθροί της ανθρωπότητας. Ο εγκλεισμός τους πίσω από ένα τείχος από τον Μ. Αλέξανδρο αναφέρεται για πρώτη φορά από τον Ιερώνυμο, ενώ ήταν γνωστή η ιστορία αυτή και τον 6ο αι. σε κάποιες συριακές εκδοχές του μύθου του Αλεξάνδρου.

Ποιος είναι όμως ο Dhu al-Qarnayn του Κορανίου και πώς θα μπορούσε άραγε να ταυτιστεί με τον Μ. Αλέξανδρο; Η φράση Dhu al-Qarnayn στα αραβικά σημαίνει «ο φέρων δύο κέρατα». Προέρχεται από τη λέξει dhu και το δυϊκό αριθμό της λέξης karn (=κέρατο). Η ταυτότητα του Dhu al-Qarnayn υπήρξε η πηγή πολλών εικασιών με το πέρασμα των χρόνων. Αν και οι απόψεις ποικίλλουν, οι κλασικοί μουσουλμάνοι ερμηνευτές του Κορανίου θεωρούν ως την πιο κοινή ταυτοποίηση του Dhu al-Qarnayn με το πρόσωπο του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Πραγματικά, το ίδιο το όνομα Dhu al-Qarnayn (= ο φέρων δύο κέρατα) είναι ιδιαιτέρως αποκαλυπτικό για τις πηγές του κειμένου του Κορανίου, καθώς ο τίτλος ήταν στην πραγματικότητα ένα επίθετο που εχρησιμοποιείτο συνήθως για τον Μ. Αλέξανδρο ήδη από την αρχαιότητα. Στην πραγματικότητα ο τίτλος αυτός αποτελεί το αποτέλεσμα της σύνδεσης του Αλεξάνδρου με την κερασφόρο συγκριτιστική αιγυπτιακή θεότητα, γνωστή με το όνομα Ζευς-Άμμων, η οποία οδήγησε στην απεικόνιση του Μακεδόνα βασιλιά με δύο κέρατα κριαριού να προεξέχουν από το κεφάλι του. Η εικονογραφία του θεού Άμμωνα θα συνεχίσει να συνδέεται με τον Αλέξανδρο, ακόμη και μετά το θάνατό του. Ο θεός Άμμων είχε γίνει ιδιαιτέρως σημαντικός για τον Αλέξανδρο μετά την επίσκεψή του στο ιερό του θεού στη Σίβα της Αιγύπτου σε σημείο που ο ίδιος ο Αλέξανδρος να αποκαλεί το θεό πολλές φορές πατέρα του. Μετά το θάνατο του Αλέξανδρου, οι άνθρωποι του στενού του περιβάλλοντος ενσωμάτωσαν τα κέρατα του Άμμωνα στην εικονογραφία του Αλεξάνδρου, όπως φαίνεται για παράδειγμα στα νομίσματα, μία εικονογράφηση που διατηρήθηκε για πολλούς αιώνες στην τέχνη.

Παρόλα αυτά, δεν είναι μόνο το όνομα Dhu al-Qarnayn που ταυτίζει το πρόσωπο αυτό με τον Μ. Αλέξανδρο, αλλά και το γεγονός πως η ιστορία του Dhu al-Qarnayn στο Κοράνι παρουσιάζει σε έναν μεγάλο βαθμό ομοιότητα με τους μύθους και τους θρύλους που αναπτύχθηκαν γύρω από το Μ. Αλέξανδρο στους αιώνες που ακολούθησαν το θάνατό του. Πιο συγκεκριμένα, η αφήγηση που σχετίζεται με το ταξίδι στη Δύση και την αντιμετώπιση των Γωγ και Μαγώγ προηγείται του Κορανίου κατά πολλούς αιώνες και έχει τις ρίζες της σε έναν αρχαίο μύθο σχετικά με το Μ. Αλέξανδρο.

Σύμφωνα με την ελληνική και λατινική παράδοση, ο Αλέξανδρος έκτισε πύλες στον Καύκασο για να κρατήσει εκτός τους εισβολείς. Ήδη από τον 1ο αι. π.Χ. ο Ρωμαίος ιστορικός, Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρθηκε σε αυτήν την παράδοση, ενώ στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, η ιστορία απέκτησε έναν πιο περίτεχνο τρόπο αφήγησης, καθώς συνδέθηκε με δημοφιλείς βιβλικούς αποκαλυπτικούς θρύλους, όπως διαπιστώνει και ο Ιουδαίος ιστορικός Ιώσηπος Φλάβιος. Συνεπώς, ήδη από τον πρώτο μεταχριστιανικό αιώνα ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται να κατασκευάζει ένα γιγαντιαίο σιδερένιο προπύργιο στα βουνά του Καυκάσου στην Κεντρική Ασία προκειμένου να κρατήσει μακριά τις ορδές των κακών Γωγ και Μαγώγ.

Όταν στα τέλη του 4ου αι. μ.Χ. εμφανίζονται οι Ούνοι να πραγματοποιούν επιδρομές και να καταστρέφουν τη Συρία και τη βόρεια Μεσοποταμία, ενεργοποιούνται οι μνήμες από τη βιβλική απειλή των Γωγ και Μαγώγ, γεγονός που βοήθησε να αναπτυχθεί περαιτέρω η παράδοση γύρω από το Μ. Αλέξανδρο. Ο τελευταίος παρουσιάζεται στις παραδόσεις της εποχής ως ένας προστάτης, ο οποίος με τη βοήθεια του Θεού κατασκευάζει ένα φράγμα για να προστατεύσει την ανθρωπότητα αυτή τη φορά από τους Ούνους.

Χωρίς αμφιβολία είναι τόσο φανερό πως η παραπάνω αφήγηση προέρχεται από το Μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου, μια συλλογή από θρύλους που καταγράφηκαν από έναν άγνωστο σε εμάς συγγραφέα, ο οποίος ονομάζεται συμβατικά «Ψευδο-Καλλισθένης». Το Μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου φαίνεται πως αποκρυσταλλώθηκε λογοτεχνικά στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου κατά το τέλος του 3ου αι. μ.Χ. Το κείμενο πολύ σύντομα έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές με αποτέλεσμα να ξαναγραφτεί και να προσαρμοστεί τόσο στα πολιτιστικά όσο και στα εθνικά δεδομένα των εκάστοτε αναγνωστών. Συνακόλουθα, το Μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου διαδόθηκε σε πολλές εκδόσεις και γλώσσες σε Ανατολή και Δύση με αρχαιότερες τη λατινική (4ος αι.) και την αρμενική εκδοχή (5ος αι.).

Όμως, ουσιαστικά ήταν η συριακή εκδοχή του Μυθιστορήματος του Αλεξάνδρου, εκείνη που συνένωσε όλες αυτές τις διαφορετικές παραδόσεις σε μία ενιαία αφήγηση, προσθέτοντας στο κείμενο έναν αριθμό άγνωστων μέχρι τότε για τις άλλες παραδόσεις ιστοριών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το επεισόδιο της κατασκευής του τείχους εναντίον των Γωγ και Μαγώγ, δεν συναντάται στις αρχαιότερες εκδόσεις του Μυθιστορήματος, αλλά αποτελεί πρωτοτυπία της συριακής εκδοχής, πιθανότατα ως ένας συγκερασμός του μοτίβου του τείχους του Αλεξάνδρου με τη βιβλική παράδοση των αποκαλυπτικών λαών Γωγ και Μαγώγ. Η συριακή εκδοχή του Μυθιστορήματος του Αλεξάνδρου γράφεται στα 629-630 μ.Χ. Στη συγκεκριμένη αφήγηση ο Αλέξανδρος προσδιορίζεται με το γνωστό αρχαίο επίθετο «ο φέρων δύο κέρατα», μία ιδιότητα που εκλαμβάνεται κυριολεκτικά, καθώς ο Μακεδόνας ήρωας περιγράφεται σαν να έχει στο κεφάλι του κέρατα.

Αυτός ο μύθος εξακολούθησε να υπάρχει για περισσότερο από μία χιλιετία στην Περσία, όπου ο διάσημος ποιητής Ferdowsi στο επικό αριστούργημά του υπό τον τίτλο Shahnameh αφιερώνει ένα τμήμα στη συγκεκριμένη ιστορία. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία πως η ιστορία του Dhu al-Qarnayn αποτελεί ένα άμεσο δάνειο των προ-ισλαμικών ιστοριών και θρύλων που σχετίζονται με το Μέγα Αλέξανδρο. Αυτοί οι μύθοι προέρχονται από τον 1ο αιώνα μ.Χ. και διαδόθηκαν ευρύτερα σε όλο τον αρχαίο κόσμο μέχρι και την εμφάνιση του Ισλάμ. Και είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός πως η προφητική δραστηριότητα του Μωάμεθ (610-632 μ.Χ.) συμπίπτει χρονικά με τη συριακή εκδοχή του Μυθιστορήματος του Αλεξάνδρου (629-630 μ.Χ.), αν και πολλές από τις ιστορίες αυτές είχαν ήδη γίνει γνωστές στην Αραβική Χερσόνησο και πριν από το Ισλάμ. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί πως ο Μ. Αλέξανδρος είναι μια σημαντική μορφή στην αραβική λογοτεχνία. Ακόμη και στην προ-ισλαμική ποίηση συναντάμε αναφορές στο πρόσωπό του, προσφωνώντας τον είτε ως al-Iskandar είτε ως Dhu al-Qarnayn, όπως για παράδειγμα οι ποιητές Maymūn ibn Qays al-A’sha και ο σύγχρονος του Μωάμεθ, Hassan ibn Thabit, που συνέθεσαν στίχους σχετικούς με το επεισόδιο με των Γωγ και Μαγώγ.

Συνοψίζοντας, καταλήγουμε πως δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός της ταύτισης του Αλεξάνδρου με τον Dhu al-Qarnayn από τους κλασικούς ερμηνευτές του Κορανίου. Οι αρχαίες βιβλικές αφηγήσεις που σχετίζονται με τους Γωγ και Μαγώγ συνενώθηκαν σε έναν ενιαίο μύθο με την αρχαία μη ιστορική αφήγηση σχετικά με τον Αλέξανδρο και την κατασκευή ενός σιδερένιου τείχους στον Καύκασο: Ο Μ. Αλέξανδρος έχτισε ένα γιγαντιαίο τείχος στον Καύκασο για να φυλακίσει τους Γωγ και Μαγώγ. Ακολούθως, oι Ούνοι που εισέβαλαν τον 4ο αιώνα μ.Χ. ταυτίστηκαν με τους Γωγ και Μαγώγ και θα παρέμεναν φυλακισμένοι πίσω από το τείχος του Αλεξάνδρου μέχρι και την Ημέρα της Κρίσης.

Αυτή η ιστορία αναπτύχθηκε περαιτέρω κατά τη διάρκεια των επόμενων αιώνων μέσω των διαφόρων εκδοχών του Μυθιστορήματος του Αλεξάνδρου του Ψευδο-Καλλισθένη μέχρι και τον 7ο αιώνα μ.Χ. – εποχή εμφάνισης του Ισλάμ -, οπότε και στο Κοράνι η ιστορία προσαρμόζεται στα δεδομένα της νέας θρησκείας με τη βοήθεια και της συριακής εκδοχής του Μυθιστορήματος. Σύμφωνα, λοιπόν, με την αφήγηση του Κορανίου ο Μέγας Αλέξανδρος ως Dhu al-Qarnayn ήταν πλέον ένας θεοφοβούμενος μονοθεϊστής, ο οποίος ταξίδεψε στα πέρατα της γης και έχτισε ένα τεράστιο τείχος από σίδηρο και μπρούντζο για να φυλακίσει τα κακά έθνη Γωγ και Μαγώγ μέχρι και την Ημέρα της Κρίσης, κατά την οποία οι Γωγ και Μαγώγ θα σπάσουν το τείχος και θα ξεχυθούν ελεύθεροι σκορπίζοντας τον φόβο και τον όλεθρο στη γη. Είναι πολύ πιθανόν πως ο Μωάμεθ ή ένας μεταγενέστερος συντάκτης του Κορανίου αξιοποίησε τους προ-ισλαμικούς θρύλους και να τους ενσωμάτωσε στο Κοράνι, προσαρμοσμένους στα δεδομένα της νέας μονοθεϊστικής θρησκείας.

Το πρόσωπο του Αλεξάνδρου είχε αρχίσει να παίρνει μυθικές διαστάσεις ήδη από την εποχή της βασιλείας του, ενώ μετά το θάνατό του οι προφορικές αφηγήσεις εξαπλώθηκαν σε διάφορους λαούς. Αυτή η μοναδική προσωπικότητα έμελλε να αφήσει το σημάδι της στον κόσμο και να ασκήσει μία τεράστια επιρροή εκατοντάδες χρόνια μετά το θάνατό του, αγγίζοντας ακόμη και τα ιερά βιβλία διαφόρων θρησκειών, όπως του Ισλάμ. Δε θα ήταν υπερβολή, αν λέγαμε, πως ο Αλέξανδρος ξεκινώντας από τις Αιγές της Μακεδονίας για τα πέρατα της Οικουμένης, κατάφερε τελικά να αγγίξει εκείνο που τόσο πολύ ονειρευόταν και δεν ήταν άλλο από το ίδιο το θείο.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Budge, Ernest A. W. (ed.), The History of Alexander the Great: Being the Syriac Version of the Pseudo Callisthenes, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 1889.

Donzel, Emeri Van, & Andrea Schmidt, Gog and Magog in Early Syriac and Islamic Sources: Sallam’s Quest for Alexander’s Wall, Leiden, Netherlands: E. J. Brill, 2009.

Fildes, Alan & Joann Fletcher, Alexander the Great: Son of the Gods, Los Angeles, CA: Getty Publications, 2002.

Goldsborough, Reid, ‘Alexander the Great Numismatic Portrait’, 2010, at http://tinyurl.com/66g3r7x, όπως ανακτήθηκε στις 05/01/2015.

Panayotakis, Stelios, Maaike Zimmerman & Wytse Keulen, The Ancient Novel and Beyond, Leiden, Netherlands: E. J. Brill, 2003.

* Η Βάλια Παπαναστασοπούλου είναι Αρχαιολόγος-Θεολόγος MS, Υποψήφια διδάκτωρ Α.Π.Θ.

Η μαγεία της Αμφίπολης: Οι καλλιτέχνες που δημιούργησαν τα 3D βίντεο

Όταν η εικονική πραγματικότητα συμπληρώνει τα κενά που η… πραγματική πραγματικότητα δεν μπορεί να καλύψει. Με εξαίρεση την ειδική ομάδα της Κατερίνας Περιστέρη, αυτή τη στιγμή, ουδείς άλλος μπορεί να θαυμάσει από κοντά τα εκπληκτικά ευρήματα της Αμφίπολης. Υπάρχει, όμως, η τεχνολογία που ναι μεν δεν υποκαθιστά την ωραιότητα του τύμβου, ωστόσο τον κάνει πιο απτό στον απλό παρατηρητή.

Το Livescinece μίλησε με τους δύο Έλληνες δημιουργούς που έφτιαξαν μια σειρά τρισδιάστατων βίντεο στα οποία απεικονίζεται το εσωτερικό του τύμβου, σύμφωνα πάντα με τις ανακαλύψεις των αρχαιολόγων και τα όσα έδωσαν στη δημοσιότητα μέσω φωτογραφιών.

Όπως αναφέρει το άρθρο, τα δελεαστικά ευρήματα της Αμφίπολης προκάλεσαν φρενίτιδα σε όλα τα ΜΜΕ του κόσμου που έκαναν συνεχόμενες ζωντανές συνδέσεις από την περιοχή. Το ίδιο συνέβη στα κοινωνικά δίκτυα και με τα βίντεο που φτιάχτηκαν για να αναπαραστήσουν, όσο πιο λεπτομερώς γινόταν, το πώς ακριβώς ήταν ο τάφος αρκετούς αιώνες πιο πριν. Δεν είναι τυχαίο πως αν πληκτρολογήσει κανείς στο YouTube το όνομα «Αμφίπολη» θα βρει πάμπολλα βίντεο – άλλα ερασιτεχνικά και άλλα δουλεμένα μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια καθώς οι δημιουργοί τους έχουν χρησιμοποιήσει όλα τα τελευταία επιτεύγματα της επιστήμης των υπολογιστών. Είναι χαρακτηριστικό πως κανένα από αυτά τα βίντεο «εικονικού κόσμου» δεν είναι συνδεδεμένα με το Υπουργείο Πολιτισμού. Όλα προήλθαν από το μεράκι και το ενδιαφέρον των δημιουργών τους.

Ένας εξ αυτών είναι ο Νίκος Αλεξάνδρου που ζει στη Ρώμη, αλλά έχερι γεννηθεί σε μια πολύ κοντινή περιοχή με την Αμφίπολη. Μιλώντας στο Live Science εξήγησε πως το πρώτο βίντεο το έκανε για προσωπική χρήση. Τον περασμένο Ιούλιο ο Αλεξάνδρου αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο L’Aquila της Ιταλίας με μάστερ. Τώρα πλέον είναι ένας πολιτικός μηχανικός με ειδίκευση στα αρχιτεκτονικά έργα. Την ίδια περίοδο η Ελλάδα συνταρασσόταν από ένα χαρμόσυνο νέο που είχε ως επίκεντρο την Αμφίπολη και τα εκεί ευρήματα. Ο Αλεξάνδρου λέει πως πριν φτιάξει το βίντεο για την Αμφίπολη, είχε δημιουργήσει τρισδιάστατες απεικονίσεις για κτίρια, αλλά ποτέ για αρχαιολογικά ερείπια. Αυτό, σε συνδυασμό με τα εντυπωσιακά ευρήματα της Αμφίπολης του έδωσαν το κίνητρο να το προσπαθήσει. «Νόμιζα πως θα ήταν κάτι μεγάλο για την προώθηση της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Έτσι αποφάσισα να το φτιάξω και να το ανεβάσω στο YouTube. Είμαι ευχαριστημένος από το αποτέλεσμα και σκέφτηκα ότι σίγουρα θα βρεθούν αρκετοί που θα ενδιαφερθούν να δουν το μοντέλο μου». Το πρώτο βίντεο δημοσιεύτηκε στα μέσα Οκτωβρίου και μέχρι τώρα έχει 200.000 προβολές. Μάλιστα, δέχθηκε αιτήματα από θαυμαστές του έργου του, να προσπαθήσει να κάνει ανασύσταση των σπασμένων χεριών των Καρυάτιδων και να συμπληρώσει το τμήμα του εκπληκτικού μωσαϊκού που λείπει. Έτσι μπήκε σε αυτή τη διαδικασία αποκαθιστώντας στο μέτρο του δυνατού το μνημείο και να δώσει κάποιες σύγχρονες πινελιές στο υπάρχον δημιούργημα.

Ο δεύτερος που αποπειράθηκε να κάνει μια επαγγελματική δουλειά ήταν ο καλλιτέχνης Δημήτρης Τσαλκάνης που διαμένει στην Αθήνα. Ο Τσαλκάνης δημιούργησε μια ιστοσελίδα (www.ancientathens3d.com), μέσω της οποίας μοιραζόταν με τον κόσμο τις δικές του απεικονίσεις από την Αρχαία Αθήνα. Για τον ίδιο η Αμφίπολη αποτέλεσε μια ενδιαφέρουσα πρόκληση και έτσι στις 13 Δεκεμβρίου φόρτωσε το πρώτο βίντεο. Σύμφωνα με τη δική του οπτική τα μοντέλα του είναι μια καλλιτεχνικη και όχι αρχαιολογική αναπαράσταση. Έτσι λειτούργησε πιο ελεύθερα και προσέθεσε κάποιες πινελιές χρώματος στις σφίγγες και στα αγάλματα του τάφου. Ωστόσο, επισήμανε πως οι επιλογές του βασίστηκαν σε μελέτες σχετικά με τα χρώματα που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.

Κατά τον Δημήτρη Αγγελούδη, web developer, αυτή η τάση δείχνει το ενδιαφέρον των Ελλήνων να δουν το μνημείο κάτω από άλλο πρίσμα. Ο ίδιος ασχολήθηκε επισταμένως με το σάιτ amfipoli-news.com, μέσα στο οποίο υπάρχουν 3D αναπαραστάσεις του τύμβου, καθώς και εικονική περιήγηση. Το σάιτ «ανέβηκε» τον Οκτώβριο σε συνεργασία με τον Παναγιώτη Παναγιώτου, φοιτητή του Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης.

Ο Τσαλκάνης παραδέχεται πως οι αντιπαραθέσεις γύρω από την Αμφίπολη βάρυναν μέσα του καθώς έφτιαχνε το βίντεο. «Με προβλημάτισε η κατάσταση, ωστόσο η επίδραση που είχε το μνημείο στην κοινωνία ήταν ενδιαφέρουσα. Νομίζω πως το βίντεο δείχνει πώς φτιάχτηκε, αλλά και πώς ανακαλύφθηκε το μνημείο». Ο Αλεξάνδρου προκρίνει και μια άλλη πτυχή: «Αν δεν χρησιμοποιήσουμε αυτές τις ανακαλύψεις τώρα, πότε θα το κάνουμε; Κάθε αρχαιολογική ανακάλυψη είναι ένα βοήθημα προς εμάς από τους Αρχαίους Έλληνες».

Πηγή: Η μαγεία της Αμφίπολης: Οι καλλιτέχνες που δημιούργησαν τα 3D βίντεο [εικόνες&βίντεο] | iefimerida.gr http://www.iefimerida.gr/news/187114/i-mageia-tis-amfipolis-oi-kallitehnes-poy-dimioyrgisan-ta-3d-vinteo-eikonesvinteo#ixzz3P1UCp8b7

Κομμαγηνή: Το Μυστήριο Μαυσωλείο του Αντίοχου !

Antiochos, a just, eminent god, friend of Romans and friend of Greeks, c. 86 BC – 38 BC, ruled 70 BC – 38 BC) was a king from the Greek Kingdom of Commagene and the most famous king of that kingdom.
The ruins of the tomb-sanctuary of Antiochus are magnificent to behold even today. The site of his interment atop Mount Nemrut, a.k.a. Nemrut dagi, was named to the UNESCO World Heritage list in 1987. Several sandstone bas reliefs discovered at the site contain the oldest known images of two figures shaking hands.

«Στην κορυφή του Νεμρούτ Ντάγκ, επάνω στον Αντίταυρο, στα Ν.Α. της Τουρκίας, βρίσκεται ένα παράξενο μνημείο, σε ύψος 2.500 μέτρων.
Για πρώτη φορά το ανακάλυψε μια μικτή αρχαιολογική αποστολή γερμανοτουρκική, το 1882. Είναι περίεργο, ωστόσο πως από τότε, ως σήμερα, δεν έγινε δυνατόν να ερευνηθεί το εσωτερικό του. Είναι το μαυσωλείο του Αντιόχου Α΄ , του βασιλέως της Κομμαγηνής, ενός μικροσκοπικού βασιλείου, που δεν είχε πολύχρονη ζωή, και που απλώς στάθηκε, η τελευταία ηχώ της μεγάλης περιπέτειας του Αλέξανδρου στην Ασία.
» Πρόκειται για ένα μνημείο εκπληκτικό, που θυμίζει πολύ και ανάλογα έργα περσικά, αλλά και αιγυπτιακά μαζί. Η ομοιότητά του, εξ άλλου, με τα αιγυπτιακά μνημεία παραξένεψε τους πρώτους ερευνητές, που ακόμη δεν είχαν προσέξει πως ό, τι μνημειακό κατασκευάστηκε στην Ανατολή, μιμήθηκε πολύ τα έργα της Αιγύπτου.
Στην Περσέπολη, τα μνημεία του Αρταξέρξη και του Δαρείου, σκαλισμένα πάνω στο βράχο, θυμίζουν απόλυτα τους ναούς της κοιλάδας του Νείλου.
Στο Νεμρούτ Ντάγκ, τα κολοσσιαία αγάλματα που στήθηκαν πάνω στο μνημείο του Αντιόχου του Α΄, μοιάζουν πολύ με τους κολοσσούς των ναών των Θηβών».

Η ονομασία Κομμαγηνή

Ερευνώντας διάφορες πηγές σχετικά με την ονομασία του βασιλείου αυτού διαπιστώσαμε πως η ονομασία εκπορεύεται από τις λέξεις κόμμα-γένος που σημαίνει τμήμα ή μέρος μιας μεγαλύτερης γενιάς (γένος). Σε ένα τουρκικό κείμενο αναφέρεται πως είναι από τις λέξεις Κομμούν και Γένες, που τις αναφέρει ως ελληνικές λέξεις. Το μικρό κρατίδιο προήλθε μετά την αποσύνθεση της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών (γνωστή ως ελληνο-συριακό βασίλειο) το 162 π.Χ.
Άλλοι ιστορικοί λέγουν πως υπάρχει η ονομασία Kummuhu στα κείμενα των Ασσυρίων, που είναι σχετική με την Κομμαγηνή,.
Πρώτος βασιλιάς της Κομμαγηνής ήταν ο πρώην σατράπης (διοικητής) της όταν έπαψε να βρίσκεται υπό της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών.
Με τη διάλυση της ελληνο-συριακής αυτοκρατορίας ανακήρυξε την Κομμαγηνή ανεξάρτητη με πρωτεύουσα τη Σαμόσατα (που είχε κτίσει παλαιότερα ο Σάμης στις όχθες του Ευφράτη-σημερινή πόλη Σάμσατ της Τουρκίας). Στο βασίλειό του ενσωματώθηκαν ελληνικοί και περσικοί πληθυσμοί της περιοχής.

Η ίδρυση του βασιλείου

Ο Πτολεμαῖος σύμφωνα με επιγραφή που βρέθηκε στον τύμβο του όρους Νεμρούτ ήταν απόγονος του βασιλιά Δαρείου του Α΄ της Περσίας. Τον διαδέχτηκε ο γιος του ο Σάμης ο Β΄ ο επονομαζόμενος ‘Θεοσεβής Δικαίος’. Από την μετέπειτα βασιλεία του Μιθριδάτη του Α΄του Καλλίνικου (100 έως 69 π.Χ.) η Κομμαγηνή απέβαλλε το περσικό παρελθόν της, αφού κυριάρχησε σε όλα τα επίπεδα ο ελληνικός πολιτισμός. Καθιερώθηκε ως επίσημη γλώσσα του κράτους η ελληνική.
Ο Μιθριδάτης νυμφεύθηκε την πριγκίπισσα του ελληνοσυριακού βασιλείου Λαοδίκη Ζ΄ την Θεά και ο γιος τους ο Αντίοχος ο Α΄ ο ‘Θεός της Κομμαγηνής’ ανέλαβε το βασίλειο το 70 π.χ, μέχρι το θάνατό του, το 38 π.Χ.Φώτο: Οι λίθινες αυτές κεφαλές έχουν ύψος 3 μέτρα!

Τεράστια μεγέθη
Οι αρχαιολόγοι έχουν εντυπωσιαστεί από το μαυσωλείο του, το οποίο έχει περίμετρο 30 μέτρα και βρίθει επιγραφών.
Η επιλογή του τόπου για την ανέγερσή του, έγινε από τον ίδιο το βασιλιά, με σκοπό να το κάνει μνημείο τόπο περισυλλογής και προσκυνήματος για το λαό του. Στους πρόποδες του όρους αυτού ο πατέρας του Μιθριδάτης ίδρυσε την πόλη Αρσεμεία.
Σύμφωνα με τις επιγραφές ο ίδιος ο Αντίοχος ήταν υπερήφανος για την καταγωγή του αφού δήλωνε πως ήταν απόγονος του Αλέξανδρου και του Δαρείου!
Στο ανατολικό ανάχωμα του μνημείου υπάρχει ένας βωμός, ενώ στην κορυφή του έργου είχαν στηθεί 25 κολοσσιαία αγάλματα στα οποία μόνο τα κεφάλια ήταν δουλεμένα με περισσή λεπτομέρεια. Σε αυτά ξεχωρίζουμε τον ίδιο τον Αντίοχο και γύρω από αυτόν το θεό Ήλιο, τον Απόλλωνα των Ελλήνων, ο Μίδας των Περσών, η Φορτούνα, η θεά της γονιμότητας, ο Άχουρα Μάλδα, ο πατέρας των θεών, προσωποποίηση του Διός, ο Ηρακλής κ.ά.
Σήμερα τα λίθινα κεφάλια βρίσκονται σκορπισμένα στον περίγυρο του τύμβου. Είναι τεράστια, πάνω από τρία μέτρα το καθένα, και εντυπωσιάζουν τους επισκέπτες.
Η ματαιοδοξία του Αντίοχου με την ανέγερση του μνημείου αυτού είναι φανερή, αφού ανακήρυξε τον εαυτό του εκπρόσωπο των θεών επί της γης! Θεοποίησε, μάλιστα, τον εαυτό του πριν πεθάνει και προσδιόρισε κάθε λατρευτική λεπτομέρεια γύρω από τον τάφο του.
«Πίστευα πάντοτε ότι η ευσέβεια είναι το σπουδαιότερο αγαθό κι αυτό δίνει την πιο γλυκιά χαρά στους θνητούς» γράφει σε μια επιγραφή στο μνημείο του.
Θεωρείται πως από σεισμό έπεσαν τα τεράστια αγάλματα του μνημείου που έφταναν τα 15 μέτρα ύψος.
Οι αρχαιοκάπηλοι, βέβαια, ανά τους αιώνες ,που ψάχνουν μανιωδώς για έναν ποθητό θησαυρό, σήκωσαν όλα τα λατρευτικά σκεύη που ήταν φτιαγμένα από πολύτιμο μέταλλο.
Δεν κατάφεραν όμως να πλησιάσουν στο εσωτερικό του μνημείου, ώστε να λεηλατήσουν το εσωτερικό του. Οι πέτρινοι όγκοι είναι ασήκωτοι και σε αυτά τα απομακρυσμένα μέρη, προς το παρόν τουλάχιστον, είναι αδύνατη η χρησιμοποίηση σύγχρονων μηχανικών μέσων. Κάποια προσπάθεια που έγινε παλαιότερα δεν έφερε αποτέλεσμα γιατί κύλησαν επικίνδυνα τα πιο πάνω πετρώματα.
Σε μια επιγραφή φαίνεται να γράφει ο Αντίοχος:
«Συνέλαβα το σχέδιο να υψώσω κοντά στους ουράνιους θρόνους και σε θεμέλια απροσπέλαστα και απρόσβλητα από τον καιρό αυτό το ‘οροθέσιον’ μνημείο αφιερωμένο τους θεούς όπου το σώμα μου, αφού γεράσει θα κοιμηθεί τον αιώνιο ύπνο, αποχωρισμένο από την ευλαβή ψυχή μου, που θα πετάξει προς τα ουράνια βασίλεια του Διός-Άχουρα Μάγδα».
Ενώ σε μία άλλη θα σημειώσει:
«Εγώ ο Αντίοχος, έστησα αυτό το μνημείο για να δοξάσω τον εαυτό μου και τους θεούς μου».
Χαρακτηριστική είναι μια άλλη επιγραφή που βρίσκεται όπως ανεβαίνει κανείς προς την είσοδο του τύμβου:
«Αυτός είναι ο δρόμος προς το ιερό. Εκείνοι που έχουν κακές προθέσεις πρέπει να φύγουν αμέσως».

Μέχρι σήμερα δεν έχουν μπει οι αρχαιολόγοι μέσα στον τύμβο. Ίσως να περιμένουν να τολμήσουν πρώτοι οι αρχαιοκάπηλοι!
Έτσι όμως, θα μπορέσουμε να μάθουμε το μυστήριο του τύμβου του αρχαίου βασιλιά.
Γιώργος Εχέδωρος

H Iστορία του Παγγαίου κατά τους αρχαίους χρόνους

(Περιληπτικό απόσπασμα από τη διάλεξη του δικηγόρου Θεόδωρου Λυμπεράκη που δόθηκε στην Ελευθερούπολη το 1996 με θέμα ¨Το όρος Παγγαίο και η συμβολή του στον Ελληνικό και παγκόσμιο Πολιτισμό”)

Πολύ πριν από την άφιξη των Ελλήνων στην Ελλαδική χερσόνησο και συνακόλουθα και στην περιοχή του Παγγαίου, κατοικούσαν εδώ οι προέλληνες, λεγόμενοι αλλιώς και Πελασγοί, για την ύπαρξη των οποίων και στην περιοχή μας μίλησε ο Αισχύλος σ’ ένα θαυμάσιο χορικό της τραγωδίας του ΙΚΕΤΙΔΕΣ.
Ο Όμηρος ανάμεσα στους θρακοπελασγικούς λαούς που πολέμησαν στο πλευρό των Τρώων κατά τον Τρωικό Πόλεμο συγκαταλέγει τους Βρίγες ή Φρύγες και τους Παίονες, δύο λαούς οι οποίοι ήταν συγγενείς μεταξύ τους και με τους Τρώες και οι οποίοι κατοικούσαν στην προομηρική εποχή στη Μακεδονία, οι μεν Φρύγες στην περιοχή του Βερμίου της σημερινής Δυτικής Μακεδονίας, οι δε Παίονες στο επάνω μέρος της κοιλάδας του Αξιού, όπου είχαν για πρωτεύουσα την Αμυδώνα. Όμως ο κύριος όγκος των Φρυγών μετανάστευσε στη Μ. Ασία πριν από την εποχή του Τρωικού πολέμου, ήδη δε από τα τέλη του 9ου αιώνα π.Χ. οι Δωρικής καταγωγής Μακεδόνες άρχισαν να εκτοπίζουν από τη σημερινή κεντρική και δυτική Μακεδονία όλα τα φύλα που κατοικούσαν εκεί, φθάνοντας οι ίδιοι σταδιακά μέχρι τα παράλια, όπου είχαν αρχίσει να φθάνουν και οι Έλληνες της Νοτίου Ελλάδος και να ιδρύουν τις αποικίες τους. Δύο από τα φύλα που έδιωξαν ήταν οι Φρύγες που είχαν απομείνει στην περιοχή μετά τη μετανάστευση του λαού τους στη Μ. Ασία και οι Παίονες. Ένα μέρος των Φρυγών και όλοι οι Παίονες αναγκάστηκαν έτσι υπό την πίεση των Μακεδόνων να μετακινηθούν προς τα βόρεια και τ’ ανατολικά, όπου πέραν του Στρυμόνος παρέμειναν επί αιώνες, (Σιντική, Οδομαντική, Ηδωνίς), όπου τους βρήκε κι ο Ηρόδοτος να κατοικούν, να κατέχουν το μεγαλύτερο μέρος της πεδιάδος των Σερρών και να έχουν τις πόλεις τους πάνω στο Στρυμόνα ποταμό, αναμειχθέντες όμως και με τους Θράκες και τους Έλληνες αποίκους των παραλίων αποτέλεσαν το πληθυσμιακό υπόβαθρο του Παγγαίου κατά τους ιστορικούς χρόνους.
Όσο όμως σημαντικός κι αν υπήρξε ο ρόλος των Παιόνων, των Φρυγών και των άλλων αρχαίων φύλων της περιοχής μας στη διαμόρφωση της ιστορίας της περιοχής, ένας άλλος μεγάλος λαός που ήδη από τ’ αρχαϊκά χρόνια αποτελούσε το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του Παγγαίου και γενικά της μεταξύ του Στρυμόνα και του Νέστου χώρας, οι Θράκες, ήταν εκείνος που έδωσε στο Παγγαίο και την περιοχή του τη μοναδική του ιστορική ταυτότητα, ήταν εκείνος που έφερε το Παγγαίο, τους θεούς του και τις λατρείες του τόσο κοντά στους Έλληνες κι επηρέασε τόσο πολύ τη φιλοσοφική τους σκέψη.
Αυτό το μέγα έθνος, αποτελούμενο από πλήθος επιμέρους φυλών, κατείχε ανέκαθεν ολόκληρη τη μεταξύ του Νέστου και του Στρυμόνα περιοχή και κατά συνέπεια και το Παγγαίο, που μέχρι την εποχή του βασιλέως των Μακεδόνων Φιλίππου του Β’ εθωρείτο Θράκη, στα πρώτα δε ιστορικά χρόνια (7ο και 6ο αϊ. π.Χ.) βρίσκονται εδώ διάφορα φύλα του, αναμεμειγμένα με Παιονικά και Φρυγικά υπολείμματα του παρελθόντος, ενώ στα παράλια αρχίζουν ήδη να ιδρύονται οι πρώτες Ελληνικές αποικίες των Ελλήνων, η Νεάπολις των Θασίων και οι παράλιες πόλεις της Θασιακής Περαίας ή Ηπείρου.
Ήδη λοιπόν από τον 7ο π.Χ. αιώνα συνωστίζεται γύρω από το Ιερό Όρος της αρχαιότητας ένα φυλετικό και γλωσσικό μωσαϊκό, οι λόγοι τώρα αυτού της ύπαρξης του οποίου είναι πολύ γνωστοί κι εμφανίστηκαν πολλές φορές στην ιστορία της ανθρωπότητας. Είναι οι ίδιοι λόγοι που τον προηγούμενο αιώνα ώθησαν πλήθη Ευρωπαίων αλλά και Ασιατών να μετακινηθούν προς το Δυτικό Τμήμα των Η.Π.Α., για την αναζήτηση χρυσού. Είναι με άλλα λόγια το πνεύμα της περιπέτειας κι ο πόθος του ανθρώπου για τον εύκολο πλουτισμό, που τον κάνει ν’ αναζητά πάντα το μυθικό Ελντοράντο.
Πράγματι, πέρα από το μεγάλο πλεονέκτημα που της παρείχε η θαυμάσια από γεωγραφική άποψη θέση της, αυτή η προνομιούχα περιοχή είχε κατά τους αρχαίους χρόνους εξαιρετικά πλούτη. Τα προϊόντα όμως που παρήγε η εύφορη γη της και τ’ απέραντα δάση της δεν ήταν τίποτε συγκρινόμενα με τους θησαυρούς των μεταλλείων της. Για αιώνες τα πλούσια μεταλλεία του Παγγαίου παρείχαν σε μεγάλη αφθονία το χρυσό και τον άργυρο, η αναζήτηση των οποίων αποτελούσε το πιο σπουδαίο ζήτημα για την περιοχή στη διάρκεια των αιώνων και είναι το μυστικό όλης της ιστορίας της.
Γύρω στον 7ο π.Χ. αιώνα τα δύο σπουδαιότερα θρακικά φύλα που διαδραμάτισαν κυρίαρχο ρόλο στα δρώμενα του Παγγαίου στους ιστορικούς χρόνους, οι Ηδώνες ή Ηδωνοί και οι Πίερες, κατοικούσαν ακόμη στις προγονικές εστίες τους, οι πρώτοι στην πέραν του Στρυμόνος Μυγδονία και οι δεύτεροι στους πρόποδες του Ολύμπου, τη μέχρι και σήμερα καλούμενη Πιερία. Ήδη όμως από τον 7ο αιώνα και μετά και κυρίως γύρω στα τέλη του 6ου και αρχές του 5ου π.Χ. αιώνα εκδιώχθηκαν από τους πρώτους Μακεδόνες βασιλείς, οι μεν Πίερες από τον Πέρδικα τον Ίο, οι δε Ηδώνες ή Ηδωνοί από τον Αλέξανδρο τον Ίο κι αναγκάστηκαν να μετακινηθούν στην εδώθε του Στρυμόνα περιοχή και να εγκατασταθούν, οι μεν Πίερες στην νότια του Παγγαίου εκτεινόμενη Πιερία Κοιλάδα, ανατολικά μέχρι τη σημερινή Ελευθερούπολη και νότια μέχρι και τη θάλασσα, που πήρε έκτοτε το όνομα τους και ονομάστηκε Πιερικός Κόλπος, όπως όλα αυτά τ’ αναφέρει ο Θουκυδίδης στο 2ο βιβλίο της Ιστορίας του.
Παράλληλα στη βορείως του Παγγαίου περιοχή κατοικούσαν άλλα θρακικά φύλα, πρώτο των οποίων οι Οδόμαντες, ανάμεσα στον κάτω ρου του Στρυμόνα και στον ορεινό όγκο του Παγγαίου, ενώ βορείως του Παγγαίου και στην πεδιάδα των Σερρών κατοικούσαν οι Παναίοι, (ο Θουκυδίδης τους τοποθετεί “ου πόρρω Αμφιπόλεως”), οι Δερσαίοι ή Δερραίοι, κατ’ άλλους στην περιοχή των Φιλίππων και ειδικότερα στη δυτική πλευρά των βουνών της Λεκάνης, απ’ όπου απομακρύνθηκαν προς τα βόρεια, όταν κατέλαβαν όλη την περιοχή τους οι Ηδωνοί και κατ’ άλλους στην περιοχή της λίμνης Δοϊράνης κ.λπ.
Γύρω από το Παγγαίο επίσης σε μικρούς αριθμούς και’ βόρεια των σημερινών Σερρών συνωθούνταν, όπως ήδη αναφέραμε πιο μπροστά, υπολείμματα των Παιάνων, στα οποία φαίνεται πως ανήκαν οι Σιρροπαίονες, οι Δόβηρες, οι Παιόπλαι κ.λπ. ενώ πάνω στο ίδιο το Ιερό Παγγαίο ζούσε και κυριαρχούσε μια σκληροτράχηλη πολεμική φυλή, οι Σάτρες, που ήταν εκείνοι που κυρίως, (χωρίς παράλληλα να υπολείπονται και οι Πίερες και οι Οδόμαντες) εκμεταλλευόταν τα μεταλλεύματα του Παγγαίου.

ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΓΓΑΙΟΥ

Ήδη από τη νεολιθική εποχή και την εποχή του χαλκού αλλά κύρια κατά την εποχή του σιδήρου το νησί της Θάσου συνδεόταν πολιτιστικά με τους προϊστορικούς οικισμούς της απέναντι ακτής, όπως τον οικισμό του Ορφανίου, του Ακροποτάμου, της Γαληψού, του Ντικιλι τάς, των Σιταγρών κ.λπ.
Στους τελευταίους αιώνες αυτής της περιόδου και ειδικότερα πριν τον 7ο αιώνα π.Χ., οπότε στη Θάσο κατοικούσαν θρακικά φύλα και φοίνικες άποικοι, οι σχέσεις τους με την απέναντι ακτή είναι βέβαιες και μέχρι το πρώτο τέταρτο του 5ου π.Χ. αιώνα όλοι αυτοί εκμεταλλεύονται μόνοι τους κι ελεύθερα τα μεταλλεία της Σκαπτής Ύλης στην περιοχή του Παγγαίου (ή κατά νεώτερους ιστορικούς στην περιοχή των βουνών της Λεκάνης).
Στο δεύτερο μισό του 7oυ αιώνα π.Χ. και μετά τον αποικισμό της Θάσου από Πάριους, Πάριοι και Θάσιοι από κοινού εμφανίζονται στην απέναντι της Θάσου ακτή, έχοντας στο μάτι τους κυρίως τον πλούτο των μεταλλευμάτων του Παγγαίου, αποικίζουν ολόκληρη την ακτή αυτή, που την ονομάζουν Θασίων Ήπειρο ή Περαία, και ιδρύουν, γύρω στα 650 π.Χ. τη Νεάπολη, τη σημερινή Καβάλα, ενώ σιγά-σιγά και ιδιαίτερα κατά τον 4ο αϊ. ολοκληρώνουν τα Θασίων Εμπόρια, δηλαδή τους παραλιακούς οχυρούς οικισμούς – αποικίες τους, κτισμένα πάνω σε θέσεις παλαιότερων οικισμών, εν πολλοίς θρακικής προελεύσεως. Τέτοια εμπόρια που εξελίχθηκαν σε πραγματικές πόλεις κράτη και βρισκόταν στην παραλία απ’ όπου διέρχεται η σημερινή Εθνική Οδός Καβάλας-Θεσσαλονίκης ήταν η Γαληψός, η Απολλωνία και η Οισύμη, αλλά και η πιερική πόλη Φάγρης, στη θέση του σημερινού χωριού Ορφάνι και άλλοι ανώνυμοι οικισμοί.
Είναι όμως μέχρι τουλάχιστον σήμερα γενικά αποδεκτό ότι οι Θάσιοι ποτέ δεν κατόρθωσαν να διεισδύσουν με μόνιμες εγκαταστάσεις (αποικίες) στο εσωτερικό της Περαίας τους, να περάσουν δηλαδή με άλλα λόγια την παραλιακή κορυφογραμμή του Συμβόλου και να εγκατασταθούν μόνιμα στη γύρω από το Παγγαίο περιοχή, η οποία παρέμεινε υπό την απόλυτη κυριαρχία των σκληροτράχηλων θρακικών φύλων που την κατοικούσαν. Μόνο το 356 π.Χ. ο ρήτορας Καλλίστρατος από τις Αφίδνες των Αθηνών καταδικάζεται άδικα σε θάνατο και καταφεύγει κατ’ αρχάς στη Μεθώνη της Μακεδονίας κι από κει στη Θάσο, όπου μπαίνει επικεφαλής μιας ομάδας θασίων αποίκων η οποία έρχεται στον παλιό θρακικό οικισμό Δάττον ή Κρηνίδες και ιδρύει την πρώτη και μοναδική όπως φαίνεται θασιακή αποικία στο εσωτερικό της περιοχής του Παγγαίου, κάνοντας πραγματικότητα, έστω και για λίγα μόνο χρόνια, όπως θα δούμε στη συνέχεια, το όνειρο γενεών ολόκληρων Θασίων να εγκατασταθούν μόνιμα στην ενδοχώρα της Περαίας τους.
Ας επανέλθουμε όμως και πάλι στο Παγγαίο. Το 513 π.Χ. ιδρύεται δίπλα στον ποταμό Στρυμόνα από Μιλησίους αποίκους υπό τον τύραννο της Μιλήτου Ιστιαίο η πόλη Μύρκινος, με σκοπό ποιόν άλλο; την εκμετάλλευση των μεταλλευμάτων του Παγγαίου.
Στη διάρκεια της Ιωνικής επανάστασης και συγκεκριμένα το 497 π.Χ. ο νέος τύραννος της Μιλήτου Αρισταγόρας έρχεται επικεφαλής Μιλησίων επαναστατών στη Μύρκινο, με στόχο την κατάληψη του θρακικού οικισμού των Εννέων Οδών, (της μετέπειτα Αμφιπόλεως) αλλά η επιχείρηση του αποτυχαίνει, γιατί οι επίδοξοι άποικοι σφάζονται από τους κατοίκους της περιοχής.
Την ίδια εποχή ο βασιλιάς των Περσών Δαρείος, επωφελούμενος από τις διαμάχες των βασιλέων των Παιάνων του Παγγαίου, έστειλε τον στρατηγό του Μεγάβαζο να επιτεθεί στο εσωτερικό της χώρας τους, όπου βρήκε τις πόλεις τους ανοχύρωτες και τις κατέλαβε. Τότε οι Παίονες αναγκάστηκαν να διασκορπιστούν, όσοι δε συνελήφθησαν, (Σιριοπαίονες, Παίονες κατοικούντες μέχρι την Πρασιάδα λίμνη, τη σημερινή Δοϊράνη και το άνωθεν αυτής όρος Δύσσωρον), οδηγήθηκαν από τους Πέρσες στην Ασία μαζί με τις οικογένειες τους, απ’ όπου κατάφεραν να γυρίσουν μερικά χρόνια αργότερα, με τη βοήθεια του τυράννου της Μιλήτου Αρισταγόρα.
Μετά την καταστολή της Ιωνικής Επανάστασης ακολουθεί η εκστρατεία του Μαρδόνιου στην Ελλάδα, η οποία, άσχετα από το άδοξο τέλος της στον Άθω, αποφέρει στα 492 π.Χ. στους Πέρσες την Θάσο, την Μακεδονία και τη θρακική ακτή. Εν τούτοις, παρ’ όλες τις φρουρές που ο Μαρδόνιος εγκαθιστά παντού, οι θρακικές φυλές του Παγγαίου διατηρούν τα εδάφη τους και ορισμένες, ακόμη και την ανεξαρτησία τους.
Το 480 π.Χ. ξεκίνησε η εκστρατεία του νέου Πέρση Βασιλιά, του Ξέρξη, στην Ελλάδα. Ο τελευταίος, περνώντας με τ’ αναρίθμητα στρατεύματα του από την περιοχή, ανάγκαζε όλα τα θρακικά φύλα και όλους τους κατοίκους των πόλεων απ’ όπου περνούσε, ν’ ακολουθούν το στράτευμα του, υποταγμένοι στον ίδιο. Πέρασε έτσι κι από την περιοχή μας, ακόμη κι από την πόλη μας, διέσχισε την Πιερία Κοιλάδα όπου πέρασε έξω από τα τείχη των Π ιερών θρακών, το Πέργαμον και τον Φάγρητα, (που βρισκόταν εκεί όπου βρίσκονται σήμερα αντίστοιχα η Μουσθένη και το Ορφάνι), όπως για όλα αυτά μας πληροφορεί ο Ηρόδοτος, ενίσχυσε τις περσικές φρουρές στις πόλεις, δεν κατόρθωσε όμως κι αυτός να υποτάξει όλους τους Θράκες του Παγγαίου και ιδιαίτερα τους ορεσίβιους Σάτρες των κορυφών του, οι οποίοι, όπως λέει ο Ηρόδοτος “ουδενός ανθρώπου υπήκοοι εγένοντο”.
Τον πλούτο όμως της ίδιας περιοχής εποφθαλμιούσαν ήδη από πολύ πρώιμη εποχή και οι Αθηναίοι. Ήδη κατά τον 6ο αιώνα π.Χ. ο εξόριστος στο Παγγαίο Πεισίστρατος, μετέπειτα τύραννος των Αθηνών, πλούτισε αρκετά από τα μεταλλεία του ώστε να μισθοδοτήσει μισθοφόρους και να προετοιμάσει την επιστροφή του στην Αθήνα.
Ο Μιλτιάδης, ο νικητής των Περσών στο Μαραθώνα, που από τον γάμο του με την Ηγησιπύλη, θυγατέρα του Θράκα Βασιλιά της περιοχής του Παγγαίου, Ολόρου, είχε αποκτήσει δικαιώματα στα χρυσωρυχεία του βουνού, πρώτος θέλησε να οδηγήσει τους Αθηναίους στο Παγγαίο, αλλά τον εμπόδισε η αποτυχία της αθηναϊκής εκστρατείας κατά των Κυκλάδων.
Ο γιος του Κίμων, διατηρώντας τα δικαιώματα του πατρός του στα χρυσωρυχεία του Παγγαίου, επικεφαλής των Αθηναίων ήλθε να κάνει πραγματικότητα το όνειρο του πατέρα του και το 475 π.Χ. κατόρθωσε να καταλάβει την πρώτη πόλη της περιοχής, την παλιά θρακική πόλη Κίονα, (ανάμεσα στη σημερινή παραλία Οφρυνίου και στις εκβολές του Στρυμόνα), για να την χρησιμοποιήσει σαν βάση για τις επιχειρήσεις του προς κατάκτηση της θρακικής ενδοχώρας. Στην κατάληψη της Ηιόνας φαίνεται να έλαβε μέρος κι ο μεγάλος Αθηναίος τραγικός ποιητής Αισχύλος, διότι στην τραγωδία του “Πέρσες” περιγράφει την περιοχή σα να την γνώριζε πολύ καλά.
Οι επιτυχίες όμως αυτές των Αθηναίων τους έφεραν σε σύγκρουση με τους Θασίους, των οποίων κινδύνευαν πλέον ολοφάνερα τα οικονομικά συμφέροντα και γι’ αυτό το 465 π.Χ. οι Θάσιοι αποστάτησαν από την Α’ Αθηναϊκή συμμαχία. Οι Αθηναίοι έστειλαν τότε ισχυρές δυνάμεις για να πολιορκήσουν τη Θάσο (την οποία υπέταξαν μετά από δύο χρόνων πολιορκία), ενώ την ίδια ακριβώς εποχή έστειλαν και 10.000 Αθηναίους αποίκους, με επικεφαλής τους στρατηγούς Λέαγρο και Σωφάνη, για να καταλάβουν την πλούσια θρακική ενδοχώρα. Αυτοί όμως οι άποικοι, μολονότι κατέλαβαν τη θρακική πόλη Εννέα Οδοί, (την μετέπειτα Αμφίπολη), νικήθηκαν εν τέλει από τις ενωμένες δυνάμεις των ορεσίβιων και σκληροτράχηλων Θρακών της περιοχής και κατεσφάγησαν όλοι ανεξαιρέτως από τους τελευταίους στη Δραβησκό (σημερινό Δραβήσκο του Ν. Σερρών).
Οι Αθηναίοι, σοκαρισμένοι από αυτή την άνευ προηγουμένου καταστροφή, δεν μπόρεσαν να ξαναγυρίσουν στην περιοχή παρά μόνο μετά από 28 χρόνια. Τότε, (στα 437 π.Χ.) Αθηναίοι άποικοι μ’ επικεφαλής τον οικιστή Αγνωνα κατέλαβαν τις Εννέα Οδούς και στη θέση τους ίδρυσαν την περιφημότερη αποικία των Αθηνών, την Αμφίπολη, αποκτώντας έτσι πια άμεση πρόσβαση στο Παγγαίο και στην πλούσια περιοχή του.
Η Αμφίπολη, κτισμένη σε μια προνομιούχο περιοχή, πάνω σε υψηλούς λόφους που τους περιέβρεχε ο Στρυμόνας, ήλεγχε τις εκβολές του τελευταίου, είχε άμεση πρόσβαση στη θάλασσα μέσω του παραλιακού επινείου της, της Ηιόνος, στην εύφορη κοιλάδα του Στρυμόνα, στις βορείως του Παγγαίου πεδινές εκτάσεις του σημερινού Ν. Σερρών και βέβαια στο ίδιο το Παγγαίο, τον αντικειμενικό στόχο όλων των μέχρι τότε προσπαθειών κατάκτησης της περιοχής.
Ο οικιστής όμως ‘Αγνών, μολονότι τείχισε την Αμφίπολη και την έκανε μια θαυμάσια πόλη, εν τούτοις διέπραξε ένα μοιραίο λάθος. Εγκατέστησε σ’ αυτήν, εκτός από Αθηναίους αποίκους και κατοίκους από τη γειτονική κι εχθρική προς την Αμφίπολη πόλη Άργιλο, αποικία των Ανδρίων, (οι ανασκαφές της γίνονται σήμερα αμέσως μετά τα Κερδύλλια, πάνω στην Εθνική Οδό Καβάλας-Θεσσαλονίκης) κι από τη Χαλκιδική, οι οποίοι σύντομα έγιναν εχθροί των Αθηναίων και αυτή η έχθρα, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του Σπαρτιάτη στρατηγού Βρασίδα, έφερε τον τελευταίο στην Αμφίπολη στα 424 π.Χ., 13 μόλις χρόνια από την ίδρυση της και μάλιστα χωρίς μάχη, αφού την πόλη παρέδωσαν στους Σπαρτιάτες οι ίδιοι οι κάτοικοι της.
Η όψιμη επέμβαση του Αθηναϊκού στόλου υπό τον ιστορικό Θουκυδίδη, στρατηγό των Αθηναίων, δεν κατόρθωσε παρά να διασώσει για τους Αθηναίους την Ηιόνα. Δύο έτη αργότερα η εκστρατεία των Αθηναίων προς ανακατάληψη της Αμφιπόλεως υπό τον Κλέωνα οδήγησε σε σύγκρουση τον τελευταίο με τον Βρασίδα και στη νέα καταστροφή των Αθηναίων, οι οποίοι πια έχασαν οριστικά αυτή την περιοχή που τόσους αγώνες είχαν κάνει για να την κατακτήσουν ‘και τόσο λίγο κατόρθωσαν να τη χαρούν.
Εν τούτοις, η έλξη που προκαλούσε στους Έλληνες αυτή η περιοχή εξακολουθούσε να παραμένει ισχυρή. Το 382 π.Χ. οι Χαλκιδείς της Χαλκιδικής, αφού συνασπίσθηκαν μεταξύ τους, συνήψαν σχέσεις με τις θρακικές φυλές που ανενόχλητες εξακολουθούσαν ακόμη τότε να εκμεταλλεύονται το Παγγαίο και πήραν μέρος στην εκμετάλλευση της.
Σαράντα εξάλλου χρόνια μετά την απώλεια της Αμφιπόλεως, οι Αθηναίοι εξακολουθούσαν να ονειρεύονται την περιοχή αυτή. Έτσι στα 371 π.Χ. αυτοί, έχοντας αποκτήσει ελευθερία κινήσεων στη Θράκη, στέλνουν διαδοχικά τον Ιφικράτη και τον Τιμόθεο, για να εξαντληθούν σε ανεπιτυχείς προσπάθειες ανάληψης της πόλης από τους Μακεδόνες, που είχαν ήδη εγκαταστήσει εκεί φρουρά.
Ήδη όμως ο Φίλιππος είχε αρχίσει να βασιλεύει στη Μακεδονία. Το 359 π.Χ. απέσυρε τη μακεδονική φρουρά της Αμφιπόλεως, χάριν των Αθηναίων, την κήρυξε ελευθέρα πόλη και υποσχέθηκε να την παραδώσει στους Αθηναίους, πλην όμως αθέτησε την υπόσχεση του και το 357 π.Χ. εμφανίστηκε μπροστά στα τείχη της, την πολιόρκησε κι αδιαφορώντας για τις διαπραγματεύσεις που του πρότειναν οι Αθηναίοι, την κατέλαβε και την κράτησε για τον εαυτό του.
Το επόμενο έτος 356 π.Χ. ο Φίλιππος εισχωρεί στη Θράκη και αφού καταλαμβάνει όλη τη γύρω από το Παγγαίο χώρα των Θρακών, τους οποίους και απωθεί, (όσους δεν υποτάσσει) πέραν του Νέστου, επωφελούμενος από πρόσκληση των ίδιων των κατοίκων της πόλεως των Κρηνίδων, (που ήταν, όπως ήδη προαναφέραμε ως επί το πλείστον, Θάσιοι άποικοι), οι οποίοι υπέφεραν πολύ από τις συχνές επιδρομές των πέραν των Φιλίππων και του Νέστου πολεμικών θρακικών φυλών, έρχεται κι αφού πρώτα καταλαμβάνει την Αμφίπολη και καταστρέφει τις θα-σιακές αποικίες Γαληψό και Απολλωνία, εισέρχεται στην εν λόγω θασιακή αποικία (των Κρηνίδων), της αλλάζει το αρχαίο της όνομα σε Φιλίππους και της χαρίζει μια σύντομη περίοδο αυτονομίας διαρκείας 15 ετών, στη διάρκεια της οποίας της επιτρέπει να εκδώσει και δικό της νόμισμα, στη συνέχεια όμως κι έχοντας ήδη ολοκληρώσει την κατάληψη ολόκληρης της μεταξύ Στρυμόνα και Νέστου περιοχής, την προσαρτά, μαζί με ολόκληρη αυτή την περιοχή στο Μακεδόνικο του κράτος, το 344 π.Χ.
Την ίδια εποχή της προσάρτησης των Φιλίππων και όλης της γύρω από το Παγγαίο περιοχής στη Μακεδονική κυριαρχία, ο Φίλιππος, όπως μας λέγει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, από τη συστηματική εκμετάλλευση των πρόσφατα τότε ανακαλυφθέντων γύρω από τους Φιλίππους χρυσωρυχείων, αλλά και εκείνων του Παγγαίου, βγάζει τόσο χρυσό, ώστε μπορεί πια να πραγματοποιήσει όλους τους στόχους του, να ετοιμάσει μισθοφορικό στρατό, να εξαγοράσει πλήθη συνειδήσεων μεταξύ των Ελλήνων και να προετοιμάσει το έδαφος για τη μεγαλειώδη πορεία του γιου του Αλεξάνδρου στην Ιστορία, του οποίου η εκστρατεία επίσης από τα ίδια μεταλλεία χρηματοδοτείται.
Ολόκληρο το Παγγαίο και η περιοχή του, με τις πόλεις και τους οικισμούς του παρέμεινε υπό τη Μακεδονική κυριαρχία σε όλη τη διάρκεια των αιώνων ύπαρξης του Μακεδονικού Κράτους. Με τα τείχη των Φιλίππων να εμποδίζουν την επέκταση των φιλοδοξιών των πέραν του Νέστου λαών μέσα στα όρια της μακεδονικής κυριαρχίας, η περιοχή πέρασε σε γενικές γραμμές λίγους ευδαίμονες αιώνες ζωής.
Όταν ανδρώθηκε η Ρωμαϊκή κυριαρχία και επεκτάθηκε σε ολόκληρη την περιοχή, από το 167 π.Χ. και μετά, οι Φίλιπποι είχαν χάσει πια τη σημασία τους, ίσως και γιατί είχαν εξαντληθεί τα μεταλλεύματα που βρισκόταν παλιότερα γύρω τους, ολόκληρη δε η περιοχή μεταξύ του Στρυμόνα και του Νέστου έγινε η πρώτη από τις 4 μερίδες (επαρχίες) της μεγάλης ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας, με πρωτεύουσα της την Αμφίπολη, που εξακολούθησε να διατηρεί μαζί με την αυτονομία της κι όλη την αίγλη της και την ακμή της και να εκδίδει τα νομίσματα ολόκληρης της μερίδας, μέχρι το 146 π.Χ. που παύουν να υπάρχουν οι μερίδες και η Μακεδονία γίνεται ολόκληρη μια ρωμαϊκή επαρχία.
Το 42 π.Χ. όμως η μοίρα επιφυλάσσει στην περιοχή μια προνομιακή μεταχείριση, που σφραγίζει ανεξίτηλα την ιστορία της. Έξω από τα παλιά μακεδονικά τείχη των Φιλίππων παίζεται η τελευταία πράξη του δράματος της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, αφού εκεί οι δημοκρατικοί Ρωμαίοι με στρατηγούς τον Βρούτο και τον Κάσσιο αντιμετωπίζουν τους οπαδούς της Μοναρχίας υπό τον Αντώνιο, τον Οκταβιανό (μετέπειτα Καίσαρα Αύγουστο, πρώτο Αυτοκράτορα των Ρωμαίων) και τον Λέπιδο, στην περίφημη μάχη των Φιλίππων, όπου νικώνται οι δημοκρατικοί, αυτοκτονούν οι επικεφαλής αυτών και ξεκινά για τη Ρώμη η Αυτοκρατορική περίοδος διακυβέρνησης της.
Το 42 λοιπόν π.Χ. ο Αντώνιος και ο Οκταβιανός διέβλεψαν τη σπουδαιότητα της περιοχής και ο Αντώνιος πρώτος εγκατέστησε αμέσως ρωμαίους απομάχους και ίδρυσε την πρώτη ρωμαϊκή αποικία των Φιλίππων, την οποία ο Οκταβιανός, γενόμενος Αυτοκράτωρ των Ρωμαίων μετά τη ναυμαχία στο Άκτιο το 31 π.Χ. και την εξαφάνιση του αντιπάλου του, Αντωνίου, το 30 π.Χ. μετέτρεψε σε αυτοκρατορική αποικία, στην οποία έφερε απομάχους των ρωμαϊκών λεγεώνων αλλά και αποίκους από την Ιταλία, ελληνικής και ιταλικής καταγωγής και την προίκισε με λαμπρά οικοδομήματα, το δε 27 π.Χ. αυτός την ονόμασε Colonia Augusta Lulia Philippensis κι εξέτεινε την περιοχή της ευθύνης της σε όλη τη γύρω από το Παγγαίο περιοχή, χωρίς να παραβλέψει και την Αμφίπολη, την οποία ανακηρύσσει ελευθέρα πόλη, (civitas libera), δηλαδή πόλη με δική της εσωτερική αυτονομία και αυτοδιοίκηση. Έτσι αρχίζει η λαμπρή ιστορία μιας άλλης πόλης του Παγγαίου, αυτής των Φιλίππων.

Οι Βιβλιοθήκες της αρχαίας Ελλάδας

Σε μια χώρα που γεννήθηκε το πνεύμα της επιστήμης και η φιλοσοφία, που η τέχνη έφτασε στο αποκορύφωμα της, που το θέατρο αποτέλεσε σχολείο υψηλού επιπέδου για όλες τις ηλικίες, σε μια χώρα που δεν υπήρξε πόλη χωρίς θέατρο – μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία του πολιτισμού – δεν θα ήταν δυνατό να μην έχουν υπάρξει και αγαπηθεί και οι βιβλιοθήκες. Υπήρχαν βιβλιοθήκες στις αρχαίες ελληνικές πόλεις; Εκτός από σποραδικές περιπτώσεις, οι αρχαίοι συγγραφείς δεν αναφέρονται στο θέμα αυτό. Υπάρχουν όμως, ευτυχώς, επιγραφικές πηγές που έρχονται να συμπληρώσουν το κενό.

Οι αρχαίοι Έλληνες που τόσο καλλιέργησαν τις τέχνες και τα γράμματα, ήταν επόμενο να εκτιμήσουν την επινόηση και τη χρήση του αλφαβήτου σε τέτοιο σημείο, ώστε ο Σοφοκλής να βάλει στη χαμένη τραγωδία του «Αμφιάραος» ένα ηθοποιό να σχηματίζει με κινήσεις του χορού τα γράμματα, ενώ σε άλλη τραγωδία επίσης χαμένη – του Αθηναίου Καλλία, 24 μέλη χορού υποδύονταν τα ισάριθμα γράμματα του αλφάβητου, χαρακτηριστική άλλωστε της γοητείας που είχε στους αρχαίους Έλληνες η χρήση των γραμμάτων είναι και η ωδή του Πινδάρου στο γράμμα Σ. Από χρόνους παλαιότατους πρώτοι οι τύραννοι ενδιαφέρθηκαν για τη διάδοση των ομηρικών επών, τα οποία φρόντισαν να περισυλλέξουν και να διασώσουν. Σ’ αυτούς ακριβώς τους χρόνους και μάλιστα στη διάρκεια της τυραννίδας, στην Αθήνα, του Πεισιστράτου, πρέπει να τοποθετηθεί και η ίδρυση των πρώτων βιβλιοθηκών στην Ελλάδα.

Όταν γίνεται λόγος για βιβλιοθήκες στην αρχαία Ελλάδα, η σκέψη μας ανατρέχει συνήθως στις γνωστές βιβλιοθήκες της Αλεξάνδρειας, της Αντιόχειας, της Περγάμου και ίσως το πολύ – πολύ στις βιβλιοθήκες του Πανταίνου και του Αδριανού στην Αθήνα. Αλλά τόσο στην Αθήνα όσο και στις άλλες ελληνικές πόλεις, όχι μόνο του μητροπολιτικού αλλά και του αποικιακού ελληνισμού, υπήρξε ένας πολύ μεγάλος αριθμός βιβλιοθηκών, για τις οποίες δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτε εκτός από την ύπαρξή τους. Την ύπαρξη αυτών των βιβλιοθηκών βεβαιώνουν περισσότερο επιγραφικές και λιγότερο φιλολογικές πηγές.

Την ύπαρξη βιβλιοθηκών στην Αθήνα μαρτυρεί ο ιστορικός Πολύβιος μνημονεύοντας τον επίσης αρχαίο ιστορικό Τίμαιο. Λέει δηλαδή ο Πολύβιος ότι, όταν ο Τίμαιος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τις Συρακούσες, για να αποφύγει την πίεση του τυράννου Αγαθοκλή, κατέφυγε στην Αθήνα, όπου έζησε 50 (!) χρόνια ερευνώντας τις βιβλιοθήκες της πόλης του Κέκροπα. Από άλλες σποραδικές πληροφορίες που βρίσκονται σε φιλολογικές πάλι πηγές συμπεραίνεται ότι υπήρχε μεγάλος αριθμός βιβλιοθηκών στον εκτός της μητροπολιτικής Ελλάδας ελληνισμό.

Συγκεκριμένα στην Ασία είχαν βιβλιοθήκες οι ελληνικές πόλεις Έφεσος, Μιλητος, Αλικαρνασσός, Ηράκλεια του Πόντου, Κνίδος, Μύλασα, Νύσσα, Πέργαμος, Πριήνη, Προύσα, Σινώπη, Σμύρνη, Τέως, Αντιόχεια, Αφροδισιάδα, Καισαρεία, Ταρσός. Μαγνησία του Μαιάνδρου, Μαγνησία Σιπύλου, Ιασός, Θυάτειρα, Άσσος και Λάμψακος. Ανάλογες βιβλιοθήκες πρέπει να είχαν και οι ελληνικές αποικίες στη Δύση και στα παράλια της Β. Αφρικής. Κατά κάποια περίεργη όμως σύμπτωση δεν μνημονεύεται στις σωζόμενες επιγραφικές και φιλολογικές πηγές βιβλιοθήκη άλλη πλην εκείνης των Συρακουσών.

Στην κυρίως Ελλάδα δεν υπήρχε πόλη χωρίς βιβλιοθήκη ή τουλάχιστον χωρίς δημόσιο αρχείο, συμπεριλαμβανομένων και των πιο μικρών πόλεων. Και είναι χαρακτηριστικό ότι τα πρώτα συγγράμματα βιβλιοθηκονομίας γράφτηκαν από τον Έλληνα Αρτέμωνα, που καταγόταν από την Κασσάνδρεια. Ο Αρτέμων έγραψε δύο τέτοια συγγράμματα, που είχαν τίτλους «Περί βιβλίων συναγωγής» και «Περί βιβλίων χρήσεως».

ΒIΒΛIΟΘΗΚΕΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ.

Όπως προαναφέρθηκε από τη διήγηση του Πολύβιου για τον Τιμαιο εξάγεται έμμεσα το συμπέρασμα ότι στο «κλεινό άστυ» υπήρχε μεγάλος αριθμός βιβλιοθηκών. Ωστόσο, οι σχετικές πληροφορίες είναι πολύ λίγες. Η παλαιότερη βιβλιοθήκη στην Αθήνα ανάγεται στους χρόνους του Πεισιστράτου, ο οποίος εκτός του ενδιαφέροντος που εκδήλωσε για την περισυλλογή και για την ταξινόμηση των Ομηρικών Επών, ίδρυσε πρώτος στην Αθήνα και δημόσια βιβλιοθήκη. Οι Αθηναίοι την επαύξησαν αργότερα με μεγάλη επιμέλεια και φροντίδα. Όταν ο Ξέρξης κυρίευσε την Αθήνα, το 480 π.χ, λεηλάτησε τη βιβλιοθήκη του Πεισιστράτου και μετέφερε τα συγγράμματά της στην Περσία. Αλλά στα χρόνια των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου ο Σέλευκος, ο Νικάνωρ, κατόρθωσε να ανεύρει τα συγγράμματα της βιβλιοθήκης του Πεισιστράτου και να τα ξαναστείλει στην Αθήνα.

Στην πόλη της Παλλάδας υπήρξε ονομαστή βιβλιοθήκη και κατά τους χρόνους του Δημητρίου, του Φαληρέα, που έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον και ζήλο για τα βιβλία. Ο Παυσανίας μνημονεύει την ίδρυση στην Αθήνα βιβλιοθήκης από τον αυτοκράτορα Αδριανό. Στην ίδρυση της βιβλιοθήκης αυτής αναφέρεται και ο Ευσέβιος. Η βιβλιοθήκη του Αδριανού στην Αθήνα ήταν πλούσια, επιβλητική και πολυτελής. Τα ερείπια και το μέγεθός της εντυπωσιάζουν και σήμερα τον επισκέπτη του χώρου της, που βρίσκεται στο τέλος της οδού Αιόλου. Από αρχαίες πηγές επιγραφικές, που επιβεβαιώθηκαν και από τις ανασκαφές του χώρου της Αγοράς των κλασικών χρόνων είναι γνωστή η ύπαρξη, στον επίσημο αυτό χώρο, της βιβλιοθήκης του Πανταίνου. Πρόκειται για 2 επιγραφές που αναφέρονται η μία στην ίδρυση και η άλλη στη λειτουργία αυτής της βιβλιοθήκης. Η πρώτη επιγραφή αναγράφει:

«Αθηνά Πυλιάδι … Αθηναίων ο ιερεύ Μουσών φιλοσόφων Τ. Φλάβιος Πάνταινος Φλαβίου Μενάνδρου διαδόχου υιός τας έξω στοάς, το περίστυλον, την βιβλιοθήκην μετά των βιβλίων, τον εν αυτοίς πάντα κόσμον, εκ των ιδιων … ανέθηκε.»

Η άλλη επιγραφή. που αποτελούσε μέρος του κανονισμού της βιβλιοθήκης αναγράφει:

«Βιβλίον ουκ εξενεχθησεται επεί ωμόσαμεν ανοιγήσεται από ώρας πρώτης μέχρι έκτης».

Η επιγραφή του 1ου αι.π.χ., που έχει δημοσιευτεί στο Inscriptiones Graecae ΙΙ, 1029. μας πληροφορεί για την ύπαρξη και λειτουργία και άλλης βιβλιοθήκης στην Αθήνα, γνωστής ως «εν Πτολεμαίω», ενώ η επιγραφή Ι.G.11.1009 προσφέρει ένδειξη ότι υπήρχε και στον Πειραιά βιβλιοθήκη.

Βιβλιοθήκες άλλων πόλεων στη μητροπολιτική Ελλάδα.

Εκτός από τις βιβλιοθήκες στην Αττική, υπήρχαν βιβλιοθήκες. όπως φαίνεται από σποραδικές πάντα πληροφορίες, τόσο στις φιλολογικές πηγές όσο και στις επιγραφικές και στις εξής πόλεις: Στους Δελφούς, όπως διαπιστώνεται από δελφική επιγραφή, η οποία αναφέρει ίδρυση βιβλιοθήκης από το Κοινό των Αμφικτυόνων (Bulletin de Correspodance Hellenique. 20, 1896, σ. 720), αλλά και στην Επίδαυρο υπήρχε βιβλιοθήκη, η οποία είχε αφιερωθεί στο θεό Ασκληπιό.

Επίσης, έχει βρεθεί επιγραφή στη νήσο Δήλο, η οποία μνημονεύει οίκημα Ανδρίων, όπου υπήρχε συλλογή των έργων του ποιητή Αλκαίου. Εκτός από τη Δήλο είχαν βιβλιοθήκες και τα νησιά Σάμος, Ρόδος, Κως, Κρήτη και Κύπρος. Η ύπαρξη βιβλιοθήκης στη Ρόδο διαπιστώνεται πάλι επιγραφικά από απόσπασμα καταλόγου που περιείχε γύρω στα 50 συγγράμματα. Μεταξύ τους αναφέρονται και 2 συγγράμματα με τους τίτλους «Προς Ευαγόραν κυπριακών» (αντίγραφα δύο) «Αλεξάνδρω Εγκώμιον» (αντίγραφο ένα) και «περί της Αθήνησι Νομοθεσίας» (αντίγραφα πέντε).

Για βιβλιοθήκη στη Σάμο δεν σώζεται καμία πληροφορία στις επιγραφικές πηγές. Ο συγγραφέας ωστόσο των δειπνοσοφιστών Αθηναίος, ο οποίος συχνότερα από κάθε άλλον αρχαίο συγγραφέα αναφέρεται στις βιβλιοθήκες και σε βιβλιόφιλους, κάνοντας λόγο για τους Έλληνες εκείνους που είχαν γίνει διάσημοι στον αρχαίο κόσμο εξαιτίας των Πλούσιων βιβλιοθηκών τους, αναφέρει τον τύραννο της Σάμου Πολυκράτη, τον Αθηναίο Ευκλείδη, το γνωστό Αθηναίο τύραννο Πεισίστρατο, τον Νικοκράτη, τον Κύπριο, τους βασιλιάδες της Περγάμου Απάλους και Ευμένηδες, τον Αριστοτέλη, τον Ευριπίδη, τον Θεόφραστο και τον Νηλέα, ο οποίος απέκτησε τα βιβλία που περιείχαν οι βιβλιοθήκες των δύο τελευταίων μεγάλων ανδρών, δηλαδή του περίφημου Σταγειρίτη φιλόσοφου και τον διάδοχό του στη διεύθυνση της Περιπατητικής Σχολής, Θεόφραστον.

Βιβλιοθήκη στην Κω αναφέρει επιγραφή (δημοσιευμένη στο Bulletin de Correspondance Hellenique, 59. 1935, σ. 421-425) η οποία περιέχει τα ονόματα των δωρητών της βιβλιοθήκης. Μεταξύ αυτών αναφέρονται και ο Διοκλής και ο γιος του Απολλόδωρος, που από κοινού πρόσφεραν τη δαπάνη για την ανέγερση του κτιρίου της βιβλιοθήκης, καθώς και για την αγορά 100 βιβλίων. Αναφέρονται, επίσης ο Εκαταίος ως δωρητής 200 συγγραμμάτων, ο Αγησίας ως δωρητής 200 δραχμών, ο Ξενοκλής που δώρισε 200 δραχμές και 100 βιβλία και άλλοι δωρητές,

Στην Κρήτη υπήρχε κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους βιβλιοθήκη δίπλα στο παλάτι της Κνωσού, όπως διαπιστώνεται από θραύσμα επιγραφής, που μνημονεύει τη βιβλιοθήκη αυτή. Στην Κύπρο αναφέρονται επίσης βιβλιοθήκες, τόσο από τον Αθήναιο όσο και από επιγραφή που μνημονεύει «επιμελητήν βιβλιοφυλακίου». Με βεβαιότητα διαπιστώνεται ύπαρξη βιβλιοθήκης και στη Σπάρτη από φιλολογικές πηγές, ενώ από επιγραφικές πηγές συμπεραίνεται ύπαρξη βιβλιοθήκης στη Μεσσηνία. Από άλλη φιλολογική πηγή είναι γνωστή και η λειτουργία βιβλιοθήκης στην πόλη των Πατρών.

Όσον αφορά στη Β. Ελλάδα, πρέπει να υπήρχε βιβλιοθήκη στην Πέλλα. Από αυτή φαίνεται ότι ο Ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος έφερε στη Ρώμη τον πρώτο μεγάλο αριθμό ελληνικών συγγραμμάτων, μετά τη νίκη του επί του βασιλιά της Μακεδονίας Περσέα. Η ύπαρξη βιβλιοθήκης στην Πέλλα, που πρέπει να υποθέσουμε ότι χρησιμοποιούσε και ο Μ. Αλέξανδρος, ως μαθητής του Αριστοτέλη, μας θυμίζει το σχετικό ενδιαφέρον που έδειξε ο νεαρός βασιλιάς με τη διαταγή που έδωσε μετά την κατάληψη της Περσίας, να ερευνηθούν τα ιερά περσικά βιβλία και όσα αναφέρονταν στη φιλοσοφία, την ιατρική, τη γεωργία και την αστρονομία να μεταφράζονταν στην ελληνική γλώσσα και να αποστέλλονταν στην Αλεξάνδρεια. Από άλλη, τέλος, αναθηματική επιγραφή της Μακεδονίας, που δημοσιεύτηκε στο B.C.H., 57,1933, σ. 316320, διαπιστώνεται ύπαρξη βιβλιοθήκης και στην πόλη των Φιλίππων.

Αναφερόμενοι στις βιβλιοθήκες που μπορούμε να επισημάνουμε από ενδείξεις φιλολογικές και επιγραφικές, δεν θα έπρεπε να παραλείψουμε και τη βιβλιοθήκη της Περιπατητικής Σχολής. Τα συγγράμματά της μετά το θάνατο του Αριστοτέλη, περιήλθαν στην ευθύνη του διαδόχου του Θεοφράστου. Τα συγγράμματα του Θεοφράστου, μαζί με τα βιβλία του Αριστοτέλη, περιήλθαν στους σωκρατικούς φιλοσόφους Έραστο, Κορίσκο και στο γιο του Κορισκου, Νηλέα. Ο Νηλέας, μαθητής του Αριστοτέλη και του Θεοφράστου, κληρονόμησε τα βιβλία των δύο δασκάλων του και τα μετέφερε στην πόλη Σκήψη της Μ. Ασίας. Μετά το θάνατο του Νηλέα περιήλθαν σε ιδιώτες που τα είχαν αταξινόμητα και κατάκλειστα. Όταν οι τελευταίοι έμαθαν για το ζήλο, με τον οποίο οι βασιλιάδες της Περγάμου συγκέντρωναν βιβλία, τα έκρυψαν σε υπόγεια κρύπτη, όπου φθάρηκαν από την υγρασία και τα σκουλήκια. Οι απόγονοί τους τα πούλησαν σ’ αυτή την κατάσταση στον Απελλικώντα την Τηιο, ο οποίος, κατά τον Στράβωνα, ήταν «φιλόβιβλος μάλλον ή φιλόσοφος».
Για να αποκαταστήσει αυτός τα καταστραμμένα συγγράμματα, τα αντέγραψε εκ νέου ξαναγράφοντας από την αρχή ολόκληρα μέρη τους κι έτσι τα εξέδωσε γεμάτα λάθη. Κατά τον Αθήναιο, ωστόσο ο Νηλέας πούλησε τα βιβλία του Αριστοτέλη και του Θεοφράστου στον Πτολεμαιο, τον Φιλάδελφο και έτσι αποτέλεσαν αργότερα το πρότυπο για την οργάνωση των βιβλιοθηκών της Αλεξάνδρειας και της Περγάμου. Μετά το θάνατο του Απελλικώντα ο Σύλλας μετέφερε τα βιβλία του στη Ρώμη (Πλουτάρχου, Σύλλας 26,1-2).
Εκτός από τις δημόσιες βιβλιοθήκες υπήρχαν στην αρχαία Ελλάδα και πολλές ιδιωτικές. Ιδιωτική βιβλιοθήκη αξιόλογη είχε ο Ευριπίδης, καθώς και ο σύγχρονος του Πλάτωνα φιλόσοφος Μενέδημος, από την Ερέτρια. Ο Ισοκράτης (Αιγηνιτικός, 5) αναφέρεται σε κάποιο Θράσυλλο, που είχε σπουδαία συλλογή συγγραμμάτων περί μαντικής. Ο Πλούταρχος, τέλος, στη βιογραφία του Ζήνωνα, περιγράφει κατάστημα πωλητού βιβλίων στην Αθήνα, όπου οι πελάτες ερευνούσαν ή διάβαζαν τα συγγράμματα, όπως γινόταν και στις βιβλιοθήκες.

Γραφικές ύλες.

Όταν ακούει κανείς για γραπτά κείμενα στην αρχαία Ελλάδα, σκέπτεται συνήθως επιγραφές σε μάρμαρο ή συγγράμματα γραμμένα σε παπύρους ή περγαμηνές. Υπήρχαν όμως και κείμενα γραμμένα επί ποικίλης ύλης. Οι νόμοι του Σόλωνα π.χ. είχαν γραφεί σε ξύλινους κυλίνδρους, που ονομάζονταν «άξονες», καθώς και σε τριγωνόμορφες πινακίδες, τις «κύρβεις» που είχαν στηθεί πάνω στην Ακρόπολη. Ο Πλίνιος κάνει λόγο για επιγραφές χαραγμένες σε πλάκες μολύβδου, σώθηκε δε και μια πλάκα ανεπίγραφη χαλκού και άλλη σιδήρου (Ι.G.Α.321και322). Ο Ιώσηπος αναφέρει μολύβδινους χάρτες και ο Πλούταρχος ιστορεί ότι η ποιήτρια Αριστομάχη αφιέρωσε στους Δελφούς σύγγραμμα, που είχε μορφή μεταλλικού ειληταρίου. Άλλη χάλκινη πινακίδα βρέθηκε στην Ολυμπία με χαραγμένο επάνω τις ένα κείμενο συνθήκης, που έγινε μεταξύ Ηλείων και αντιπάλων τους. Χαράζονταν ακόμη επιγραφές πάνω σε πήλινες πλάκες (επί κεράμου), σε δέρματα, σε θαλασσινά όστρακα και σε οστά. Αλλά και πάνω σε ελάσματα χρυσού χαράσσονταν κείμενα, όπως π.χ. στα ορφικά χρυσά πλακίδια, τα γνωστά τόσο από την Κρήτη όσο και από την Ιταλία. Ως καθαρή όμως, ελληνική επινόηση μπορούν να θεωρηθούν οι ξύλινες πινακίδες, οι επαλειμμένες με κερί. Οι πινακίδες αυτές επέτρεπαν τη συνεχή επανεγγραφή κειμένων μετά την απόσβεσή τους, γι’αυτό και τις χρησιμοποιούσαν κυρίως οι μαθητές για εξάσκηση.

Όλες αυτές οι πληροφορίες προκύπτουν από τη μελέτη των φιλολογικών και των επιγραφικών πηγών. Από τις επιγραφές έχουμε και την πληροφορία ότι οι βιβλιοθηκάριοι των αρχαίων ελληνικών βιβλιοθηκών ονομάζονταν γραμματείς και επιμελητές των βιβλιοφυλακίων. [Αναδημοσίευση από το περιοδικό Αρχαιολογία

Επ. Βρανόπουλου -Δρα Ιστορικού – Αρχαιολόγου,

http://master-lista.blogspot.gr

Η σύγχρονη τεχνολογία “προσκύνησε” τον τύμβο της Αμφίπολης. Το πρώτο pc game είναι γεγονός!!

Amphipolis Demo Walkthrough – Indie DB

Κατηγορία: Al-posts